Luxon moet voor 4 december nieuwe minister van financiën benoemen na verliezen voor National

Nicola Willis en twee andere senior ministers verloren hun zetels maar blijven in demissionaire rollen tot de officiële uitslagen bekend zijn.

De Nieuw-Zeelandse premier Christopher Luxon moet zijn volgende minister van financiën kiezen voor 4 december, ervan uitgaande dat zijn National Party voldoende steun krijgt om de volgende regering te vormen. Die beslissing komt nadat de verkiezingen van het weekend verschillende senior ministers zonder parlementaire zetel hebben achtergelaten.

Demissionaire conventie houdt ministers aan tot 4 december

Nicola Willis, die sinds 2023 minister van financiën is, won geen kiesdistrictszetel. Volgens de grondwet kan zij aanblijven in een demissionair kabinet tot de officiële uitslag op 3 december. Er is één extra dag toegestaan voor ministers die geen parlementslid meer zijn om af te treden.

Publiekrechtprofessor Andrew Geddis van de University of Otago lichtte de regels toe: “Ministers, ook de ministers die verloren hebben, mogen volgens onze Constitution Act aanblijven tot de officiële uitslag van de verkiezingen. Ze mogen onder de demissionaire conventie aanblijven tot de nieuwe parlementsleden zijn verklaard.”

Negenentwintig portefeuilles moeten worden herverdeeld na verliezen

Luxon moet ook vervangers vinden voor procureur-generaal Chris Bishop en minister van justitie Paul Goldsmith, die beiden hun zetel verloren op basis van de voorlopige uitslagen. Samen met Willis bekleedden de drie negentien portefeuilles die opnieuw moeten worden toegewezen zodra de nieuwe regering is gevormd.

Speciale stemmen kunnen de uitslag nog wijzigen

De verkiezingsuitslag is nog te onzeker om te voorspellen. Speciale stemmen van kiezers in het buitenland en buiten hun eigen kiesdistrict worden geteld tot 27 november. Als het centrum-linkse blok onder leiding van de Labour Party terrein wint, zou haar woordvoerder financiën Barbara Edmonds de volgende minister van financiën kunnen worden.

Coalitiegesprekken en krappe deadline zorgen voor druk

De voorlopige uitslagen geven aan dat National genoeg kiesdistrictszetels won om een tweede termijn na te streven met coalitiepartners ACT en New Zealand First. De algehele stem van de partij was echter zwak onder het proportionele systeem, waardoor lijst-only kandidaten zoals Willis geen zetel kregen.

Luxon heeft gezegd dat formele coalitiegesprekken pas beginnen na de officiële uitslagen. Dat laat zeer weinig tijd over voor de deadline van 4 december, waardoor hij eerst demissionaire ministers moet aanstellen voor alle negentien portefeuilles. “Al die benoemingen moeten op 4 december aan iemand worden toegekend, maar daarna moeten ze nog onderhandelen over wie ze uiteindelijk langdurig moet houden,” aldus Geddis.

Speculatie over mogelijke opvolgers

ACT-leider David Seymour had eerder aangegeven dat hij de rol van minister van financiën zou kunnen claimen als die vrijkomt. Luxon sloot dat direct uit en stelde dat de positie bij een National-parlementslid blijft. De aandacht richt zich nu op senior ministers zoals Simeon Brown of Erica Stanford als mogelijke opvolgers.