4K-restauratie brengt Pakeezah weer tot leven voor nieuwe festivalpremières

Film Heritage Foundation brengt het klassieke meesterwerk van Kamal Amrohi met Meena Kumari in de hoofdrol na decennia weer op het grote scherm.

Op 3 februari 1972 zorgde de aankomst van de Pakeezah-prints in de Maratha Mandir-bioscoop in Bombay voor een spektakel. Vier paarden trokken een draagstoel met de rollen, militaire bands speelden en de politie beheerste de menigte bij de poorten. Binnen zat ster Meena Kumari met haar man en regisseur Kamal Amrohi, die zijn pols zo stevig vastklemde dat het bloed trok tijdens de vertoning.

Amrohi’s zoon Tajdar Amrohi was getuige van het moment. Zijn vader trok zich niet terug. “Hij glimlachte alleen maar, en zij glimlachte ook, uit verlegenheid, zou je kunnen zeggen,” herinnert Tajdar zich. “En het lijkt wel alsof het incident, ook na 54 jaar, gisteren heeft plaatsgevonden.”

Kumari overleed op 31 maart 1972, kort na de release. Nu heeft de Film Heritage Foundation een 4K-restauratie voltooid in samenwerking met de familie Amrohi. De wereldpremière vindt plaats op Festival Lumière in Lyon, gepresenteerd door Thierry Frémaux. Een galavoorstelling volgt op 18 oktober op het BFI London Film Festival in de BFI IMAX, ingeleid door stichtingsdirecteur Shivendra Singh Dungarpur samen met Tajdar, zijn zus Rukhsar Amrohi en kleinzoon Bilal Amrohi. Dungarpur merkt op dat de IMAX-voorstelling razendsnel uitverkocht was.

Een verhaal van liefde en opoffering over decennia

Het verhaal speelt zich af in het vervagende Lucknow onder de nawabs en volgt Sahibjaan, een courtisane gespeeld door Kumari. Geboren op een begraafplaats nadat haar moeder werd afgewezen door de familie van haar man, stijgt ze uit tot de meest gevierde tawaif van haar tijd, maar verlangt ze naar echte liefde. Een boswachter genaamd Salim, gespeeld door Raaj Kumar, komt via een toevallige ontmoeting in haar leven, wat leidt tot een romance die wordt bemoeilijkt door sociale stigma’s.

De productie zelf droeg een enorme persoonlijke last. Amrohi was al getrouwd en had drie kinderen toen hij met Kumari trouwde. Rukhsar groeide op in Amroha bij haar moeder, terwijl haar vader in Bombay woonde met Kumari, die de kinderen kenden als Chhoti Ammi. Amrohi begon het project halverwege de jaren vijftig te ontwikkelen, speciaal voor zijn vrouw en muze. De opnames begonnen in 1956 in zwart-wit, later overgeschakeld naar Eastmancolor en CinemaScope. De productie werd in 1964 onderbroken door de scheiding van het stel en de verslechterende gezondheid van Kumari. Cameraman Josef Wirsching overleed tijdens de productie en componist Ghulam Mohammed stierf in 1968 nadat hij de liedjes had voltooid, waarna Naushad de score afmaakte.

Zijn relaties, zijn gezondheid, zijn rijkdom – hij zette alles op het spel voor ‘Pakeezah.’

— Rukhsar Amrohi, Interview met Variety

Familieherinneringen vormen het restauratieproces

Amrohi weigerde het project op te geven, ook toen schulden opliepen en financiers aandrongen op aanpassingen aan de muziek. Rukhsar herinnert zich dagelijkse verzoeken om huishoudelijke spullen die steeds met hetzelfde antwoord werden beantwoord: na Pakeezah. Het familiehuis in Amroha werd later een bewaarplaats van zijn bezittingen en werd door locals soms het museum van Kamal Amrohi genoemd. De broers en zussen verdedigen de nagedachtenis van het huwelijk van hun vader en benadrukken dat het stel nooit gescheiden is en vereenvoudigde verhalen over de hervatting of het succes van de film afwijzen.

Dungarpur traceert zijn band met de film terug naar zijn kindertijd, toen zijn grootmoeder de soundtrack draaide en hem meenam naar een heruitbreng. Hij richtte de stichting op ter nagedachtenis aan haar en wilde Pakeezah al lang restaureren. Het negatief was gesmolten, waardoor het team moest werken met een interpositief, een CinemaScope-print en materiaal uit het National Film Archive of India. Kleurcontinuïteit bleek bijzonder uitdagend, waarbij Rukhsar details bevestigde uit haar tijd op de set.

Behoudsinspanningen benadrukken bredere uitdagingen

Dungarpur benadrukt dat productiebudgetten zelden ruimte bieden voor goed behoud. De stichting ondervond vergelijkbare problemen met andere titels zoals Sholay en English, August. Pakeezah reist naar het Smithsonian en het Academy Museum, met plannen voor een brede release in India. Toekomstige projecten omvatten restauraties van Bhoomika, Mandi en verschillende klassiekers van Satyajit Ray en Bimal Roy.