Somalia worstelt met lage binnenlandse inkomsten door oplopende fiscale druk

Wereldbankrapport toont inkomsten op 6,3 procent van bbp, ver onder vergelijkbare landen, met hervormingen die flinke groei en armoedebestrijding kunnen opleveren

Somalië blijft ernstig beperkt in het innen van binnenlandse inkomsten, waardoor het moeilijk is om essentiële overheidsdiensten en langetermijndoelen voor ontwikkeling te financieren. Het Oost-Afrikaanse land haalde in 2025 binnenlandse inkomsten ter waarde van 6,3 procent van het bruto binnenlands product.

Inkomsten blijven ver achter bij regionale peers

Vergelijkbare landen halen doorgaans binnenlandse inkomsten tussen 15 en 17 procent van het bbp. Met begrotingssubsidies meegerekend kwam de totale inkomsten van Somalië in 2025 uit op 11 procent van het bbp. De federale overheid is verantwoordelijk voor ongeveer 71 procent van de binnenlandse inkomsten, terwijl de deelstaten het merendeel van de eerstelijnsdiensten verzorgen.

Somalië bestaat uit federale deelstaten, het Banaadir Regional Administration met de hoofdstad Mogadishu en Somaliland, dat de facto als onafhankelijke staat functioneert.

Nauw belastingstelsel en fiscale fragmentatie beperken prestaties

Een rapport van de Wereldbank wijst op een smal en inefficiënt belastingstelsel dat slechts circa 5 procent van het bbp aan belastinginkomsten oplevert. Dit ligt ver onder het niveau van vergelijkbare landen en maakt de afhankelijkheid van douanerechten en andere indirecte belastingen groot.

De inkomstenprestaties worden beperkt door een smal en inefficiënt belastingstelsel dat slechts ongeveer 5% van het bbp aan belastinginkomsten genereert — ver onder het niveau van vergelijkbare landen — en sterk afhankelijk blijft van douanerechten en andere indirecte belastingen. Fragmentatie in het fiscale federale systeem creëert mogelijkheden voor inkomstenlekken en belemmert de ontwikkeling van een efficiënt nationaal belastingstelsel.

— Wereldbankrapport, Wereldbankanalyse van de fiscale situatie in Somalië

Grote afhankelijkheid van hulp en minimale sociale uitgaven houden aan

Met een geschatte bevolking van ongeveer 19 miljoen inwoners behoort Somalië tot de meest hulpafhankelijke landen ter wereld. Externe subsidies en geldovermakingen maakten in 2025 bijna de helft van de economische output uit. Hoewel het land vooruitgang heeft geboekt bij het heropbouwen van fiscale instellingen, het herstellen van macro-economische stabiliteit en het verbeteren van het openbaar financieel beheer, blijven er grote uitdagingen.

De uitgaven aan gezondheidszorg bedragen circa 0,2 procent van het bbp en onderwijs ontvangt ongeveer 0,5 procent van het bbp, niveaus die tot de laagste ter wereld behoren.

Veiligheidsuitgaven verdringen ontwikkelingsdoelen

De fiscale ruimte krimpt doordat externe hulp afneemt, terwijl de behoeften op het gebied van ontwikkeling en veiligheid groot blijven. Veiligheidsuitgaven nemen een groot deel van de schaarse binnenlandse inkomsten in beslag en beperken daarmee de middelen voor onderwijs, gezondheidszorg, sociale bescherming en infrastructuur.

— Wereldbankrapport, Wereldbankanalyse van de fiscale situatie in Somalië

Hervormingen kunnen flinke economische winst opleveren

Aanbevolen maatregelen richten zich op betere douanewaarde, volledige uitvoering van belastinghervormingen en proactief beheer van fiscale en schuldrisico’s, waaronder een verschuiving naar concessionele leningen in plaats van subsidies die steeds moeilijker te verkrijgen zijn.

Simulaties van de Wereldbank laten zien dat dergelijke hervormingen de productie met 9,3 procentpunt kunnen verhogen en de binnenlandse inkomsten met 6 procentpunt kunnen opvoeren. De veranderingen zouden ook banen met hogere productiviteit ondersteunen en de armoede met 6,3 procentpunt terugbrengen tot 47,2 procent in 2033.