De rechtszaak die in 2020 werd aangespannen door advocatenkantoor Rylands Laws tegen World Rugby en de bonden van Engeland en Wales betekende een keerpunt. Negen oud-spelers, onder wie Alix Popham en Steve Thompson, startten de procedure. Thompson herinnerde zich zelfs niet meer dat hij in 2003 de wereldtitel met Engeland had gewonnen. Het dossier telt inmiddels meer dan achthonderd spelers en loopt nog steeds.
De juridische druk dwong de internationale bond tot concrete oplossingen. Na verschillende opties te hebben bekeken, koos World Rugby voor een mondbeschermer met een sensor ter grootte van een vingernagel. Het apparaat, ontwikkeld door een bedrijf uit Minnesota dat eerder voor de Navy Seals werkte, werd eerst getest op het WK voor vrouwen in 2021 en is nu verplicht in alle internationale competities.
De drempel ligt op 8G. Zodra de accelerometer en gyroscoop die kracht meten, stuurt de chip een draadloos signaal naar een onafhankelijke arts langs de zijlijn. De speler moet dan het hersenschuddingprotocol (HIA) ondergaan. Bij een negatief resultaat staat hij tien tot twaalf dagen aan de kant.
“Tot nu toe werd er vooral met video of rug-gps gewerkt, maar die gegevens waren minder nauwkeurig over de werkelijke kracht op het hoofd”, legt Manu Sillero uit, hoofd topsport bij de Federación Española de Rugby. De sensor meet de beweging van het hoofd, niet van de kaak, en elke speler laat zijn mondbeschermer op maat maken door de tandarts.
De eerste cijfers laten een daling van 20 procent in vastgestelde hersenschuddingen zien. Manu Sillero waarschuwt echter dat “er nog werk aan de winkel is”. Het systeem scoort ongeveer 86 procent juist, maar er zijn nog valse positieven, vooral bij plotselinge richtingsveranderingen of harde landingen zonder direct contact.
Na elke wedstrijd worden de gegevens op een tablet gedownload. De mondbeschermers worden bewaard in koffers die ze opladen en met ultraviolet licht desinfecteren, met ruimte voor 27 stuks tegelijk.
Wetenschappers kijken niet alleen naar duidelijke hersenschuddingen. Herhaalde impact, ook zonder directe klachten, kan zich opstapelen en het risico op neurodegeneratieve aandoeningen zoals chronische traumatische encefalopathie (CTE) verhogen. Die diagnose wordt pas na overlijden bevestigd.
De nieuwe sensoren maken het voor het eerst mogelijk om de totale belasting van klappen gedurende een hele carrière te meten. Die informatie kan helpen om trainingen, tackletechnieken en mogelijk de spelregels aan te passen.
In de Spaanse competitie wordt het apparaat nog niet gebruikt, maar Manu Sillero ziet er vooral nut in voor de jeugd. “Als het op industriële schaal wordt geproduceerd, daalt de prijs, net als bij de beschermende helmen”, zegt hij. Trainers die het al hebben uitgeprobeerd, zien direct de waarde.
Voor spelers als Steve Thompson, die nu met ernstige geheugenproblemen kampt, komt de technologie te laat. Voor de nieuwe generaties die met deze mondbeschermers beginnen, kan het het verschil maken tussen een sport die reageert op schade en een sport die leert die te voorkomen.