Klimaatrampen creëren nieuwe schuldendoodlopers voor landen en steden

De ervaring van Jamaica na orkaan Melissa laat zien hoe fiscale discipline kan instorten onder extreem weer, waardoor leners dieper in de schulden raken.

Al decennia waarschuwen analisten voor schuldenspiralen waarbij overheidsleningen de rentelasten opdrijven en de fiscale druk vergroten. Nu de planeet opwarmt, ontstaat een nieuwe variant: klimaatschokken ondermijnen herhaaldelijk pogingen om schulden te beheersen en zich voor te bereiden op toekomstige rampen.

Jamaica biedt een duidelijk voorbeeld. Het eiland bracht zijn overheidsschuld terug van 144 procent van het bruto binnenlands product in 2013 naar 65 procent in 2024 door volgehouden fiscale inspanningen. De jaarlijkse schuldaflossing bedroeg 3,1 miljard dollar, zes keer zoveel als er werd uitgegeven aan infrastructuur die kwetsbaar is voor stormen en overstromingen. Het resultaat was een reeks opwaarderingen van de kredietrating, met als hoogtepunt een historisch hoog BB-rating met positieve outlook van Standard & Poor’s in september 2025.

Orkaan Melissa legt grenzen van fiscale vooruitgang bloot

Een maand later trof Hurricane Melissa het eiland als een categorie 5-orkaan, een van de krachtigste ooit gemeten in de Atlantische Oceaan. De ramp veroorzaakte 12,2 miljard dollar aan schade, gelijk aan 57 procent van het bbp van Jamaica. Bestaande verzekeringsmechanismen bleken ontoereikend: een catastrofe-obligatie dekte 150 miljoen dollar en parametrische verzekering voegde 92 miljoen dollar toe, samen minder dan 2 procent van de schade.

Het tekort dwong tot extra lenen. De jaarlijkse schuldaflossing steeg van 3,1 miljard naar meer dan 3,7 miljard dollar, waardoor het gat tussen betalingen en uitgaven voor weerbaarheid groter werd. Twee maanden na de storm wijzigde S&P de outlook van positief naar stabiel.

Het huidige systeem beloont landen voor het aflossen van schulden, maar niets voor de bescherming die die verliezen zou verminderen. Landen zouden niet hoeven te kiezen tussen wat als fiscaal verantwoord wordt gezien en het beschermen van zichzelf.

— Aayushi Mishra, milieuwetenschapper, Northeastern University, Interview met Bloomberg Opinion

Tientallen eilandstaten lopen vergelijkbare risico’s

Onderzoekers onder leiding van Mishra hebben ongeveer 35 zwaar schuldenlastige eilandstaten geïdentificeerd die al aan dit patroon blootstaan. Het aantal zal naar verwachting toenemen naarmate de klimaatgevolgen intensiveren. Dezelfde dynamiek bedreigt de Amerikaanse obligatiemarkt van 4,2 biljoen dollar, met circa 55.000 leners.

Amerikaanse gemeenten zien kosten stijgen na rampen

Studies tonen aan dat geleidelijke klimaattrends slechts bescheiden effecten hebben op de leenkosten van gemeenten, terwijl plotselinge rampen leiden tot scherpe herprijzing. De Paradise Redevelopment Agency in Californië ging failliet na de Camp Fire van 2018. Corpus Christi kampt met hogere leenkosten door de watercrisis. De American Society of Civil Engineers schat het investeringstekort in Amerikaanse infrastructuur op 9,1 biljoen dollar.

Voorgestelde hervormingen moeten de cyclus doorbreken

Huidige schuld- en verzekeringskaders zijn ontworpen voor een minder grillig klimaat. Experts pleiten voor grotere publieke vangnetten, waaronder een voorgestelde federale instelling die leningen voor weerbare infrastructuur van gemeenten koopt of garandeert en deze bundelt in asset-backed securities. Op staatsniveau zouden subsidiepotjes en herstelfondsen na rampen als alternatief kunnen dienen waar federale steun beperkt is.

Andere maatregelen zijn onder meer schorsingsclausules voor schuldbetalingen na natuurrampen, kwijtschelding van verplichtingen door het IMF en ontwikkelingsbanken in ruil voor investeringen in weerbaarheid, en regionale of mondiale pooling-arrangementen tussen soevereine leners. Deze stappen erkennen dat schuldreductie en verliespreventie elkaar kunnen versterken in plaats van concurreren.

Het opbouwen van de nodige politieke steun en creatieve beleidsreacties blijft een uitdaging. Toch toont de geschiedenis van eerdere financiële en klimaatcrises dat bescheiden investeringen vooraf veel grotere kosten later kunnen voorkomen.

Tags bij dit artikel