Franse obligatieverkoop wekt zorgen over eurozone-schuldencrisis terwijl ECB opties overweegt

Stijgende rendementen en politieke instabiliteit in Frankrijk wekken angst voor besmetting in schuldenlanden.

Een scherpe verkoopgolf in Franse staatsobligaties heeft herinneringen opgehaald aan de schuldencrisis die Europa tussen 2009 en 2015 teisterde. De aandacht van de markt is snel uitgegaan naar de Europese Centrale Bank en de vraag hoe die zou kunnen ingrijpen als de situatie verslechtert.

Frankrijk kampt met recordleningskosten te midden van politieke onrust

Frankrijk heeft een van de grootste begrotingstekorten in de eurozone. De extra rente die beleggers eisen om Franse tienjaarsobligaties aan te houden ten opzichte van Duitse equivalenten bereikte onlangs het hoogste niveau sinds 2011. Ook obligaties van andere zwaar schuldenlanden, waaronder Italië, Griekenland en België, ondervonden verkoopdruk.

Beleggers lijken een groeiend risico op besmetting in te prijzen, waarbij problemen in de overheidsfinanciën van één land overslaan en obligatiekoersen elders onder druk zetten.

ECB-instrumenten staan klaar, maar functionarissen zien geen directe noodzaak

De ECB beschikt over twee belangrijke obligatieaankoopprogramma’s. Het nieuwere Transmission Protection Instrument, in 2022 opgezet om “onverantwoorde, wanordelijke marktdynamiek” aan te pakken, staat het meest ter discussie. Beleidsmakers, waaronder ECB-president Christine Lagarde en gouverneur Emmanuel Moulin van de Bank van Frankrijk, hebben gezegd dat ingrijpen op dit moment niet nodig is.

Jaren van tekorten en politieke patstelling voeden marktonrust

Veel eurolanden, waaronder Frankrijk, hebben hun tekorten na de crisis van 2009 niet volledig hersteld. Ze bouwden tijdens de coronapandemie nog meer schuld op. Hogere inflatie heeft sindsdien de kosten van die leningen verhoogd. Overheden staan nu onder druk om te bezuinigen of belastingen te verhogen, maar kiezers die te maken hebben met hoge kosten van levensonderhoud verzetten zich tegen beide opties.

Achtereenvolgende Franse regeringen zijn gevallen nadat ze er niet in slaagden om bezuinigingsbegrotingen door een verdeeld parlement te krijgen. De leenkosten in Frankrijk liggen nu hoger dan in Italië. De voorgestelde begroting voor 2027 sluit grotendeels aan bij de EU-fiscale regels, maar een nieuwe regeringsval zou de tekortdoelen kunnen ondermijnen.

De presidentsverkiezingen van april 2027 voegen extra onzekerheid toe. President Emmanuel Macron mag niet meer meedoen. Tot de koplopers behoren de leider van de extreemrechtse partij Marine Le Pen, die forse tekortreductie belooft, en de linkse Jean-Luc Mélenchon, die heeft gesuggereerd een deel van de schuld bij de ECB en de Bank van Frankrijk te schrappen.

TPI ontworpen voor gerichte, flexibele interventie

Het TPI zou tijdelijke aankopen van obligaties van een land mogelijk maken tijdens een plotselinge verkoopgolf om de prijzen te ondersteunen en de doorwerking van het monetair beleid intact te houden. Er is geen vooraf vastgestelde uitgavenlimiet en sommige ontwerpdetails zijn bewust flexibel gehouden. Het programma is sinds de invoering nog nooit geactiveerd.

De ECB is er niet om de fiscale problemen van landen op te lossen.

— Emmanuel Moulin, gouverneur van de Bank van Frankrijk, Recente publieke uitspraken

Voorwaarden voor activering zijn nog niet vervuld, zeggen functionarissen

Andere ECB-beleidsmakers hebben benadrukt dat hogere leenkosten op zichzelf geen reden vormen om de instrumenten in te zetten. Bundesbank-president Joachim Nagel merkte op dat de programma’s niet bedoeld zijn om specifieke rendementsverschillen te verdedigen. Fins ECB-bestuurslid Olli Rehn zei dat er momenteel geen reden is om het vangnet voor Frankrijk te activeren.

Ouder OMT-programma kent strengere eisen

De ECB beschikt ook nog over het Outright Monetary Transactions-programma, dat in 2012 werd opgezet nadat toenmalig president Mario Draghi beloofde “alles te doen wat nodig is” om de euro te redden. OMT is evenmin ooit gebruikt en vereist dat een land onder een formeel Europees reddingsprogramma valt met strenge voorwaarden.

Franse functionarissen houden vol dat de huidige marktdruk niet aan de drempel voor ECB-ingrijpen voldoet. Zij stellen dat de oplossing ligt in het aannemen van een geloofwaardige begroting die het tekort onder de 5 procent van het bbp houdt.