EU-spoorwegmegaprojecten vorderen ondanks stijgende kosten en jarenlange vertragingen

Doorbraak in de Brenners basistunnel benadrukt TEN-T-ambities, maar vlaggenschipprojecten zoals Rail Baltica kampen met 82 procent hogere kosten en gemiddeld 17 jaar vertraging

Werknemers voltooiden in juli de laatste doorbraak meer dan een kilometer onder het Alpendorp Brenner, waardoor een doorlopende ondergrondse corridor tussen Oostenrijk en Italië ontstond. De 64 km lange Brenners basistunnel is nu de langste ondergrondse spoorlijn ter wereld en vormt een centraal onderdeel van het langlopende Trans-Europese vervoersnetwerk van de Europese Unie.

TEN-T-contracten vooral naar Europese bedrijven

Het miljardenprogramma TEN-T, dat decennia geleden werd gestart om spoorwegen, wegen en binnenwateren op het continent met elkaar te verbinden, heeft het merendeel van de contracten toegekend aan bedrijven binnen de EU. Uit door Fitch Solutions geanalyseerde data over meer dan dertig recente gunningen blijkt dat slechts 27 procent een niet-EU-deelnemer betrof en slechts 3 procent een bedrijf van buiten Europa.

Laura Rebollo Mañueco, infrastructuuranalist bij Fitch Solutions, merkt op dat de overgrote meerderheid van de TEN-T-megaprojecten naar EU-bedrijven gaat. In de meest recente financieringsronde ging 77 procent van de 2,8 miljard euro naar spoorwegprojecten.

Belangrijke grensoverschrijdende verbindingen in aanbouw

Naast de Brenners basistunnel zijn er nog andere grote projecten in uitvoering. Rail Baltica zal 1230 km lang worden en Polen verbinden met de Baltische staten. De Fehmarnbeltverbinding wordt de langste tunnel ter wereld onder water tussen Denemarken en Duitsland. De spoorverbinding Lyon-Turijn omvat een 58 km lange grensoverschrijdende tunnel tussen Frankrijk en Italië.

Deze projecten moeten de mobiliteit, de interne markt, het concurrentievermogen, de defensie en de algehele Europese veerkracht versterken, aldus Annemie Turtelboom, lid van de Europese Rekenkamer.

Groei in de bouwsector ondanks aanhoudende tegenwind

De spoorsector blijft tot 2035 een belangrijk aandachtspunt van infrastructuurinvesteringen en ondersteunt daarmee een gestage groei in de bouw. De groei bedroeg 2,4 procent in 2025 en zal naar verwachting de komende tien jaar gemiddeld rond de 2 procent per jaar bedragen, volgens BMI, het onderzoeksbureau van Fitch Solutions voor de sector.

Arbeidstekorten en stijgende kosten blijven de uitvoering echter beperken. De sector heeft naar schatting twee miljoen extra werknemers nodig tegen 2030 en de bouw noteerde in het tweede kwartaal het hoogste vacaturepercentage in het eurogebied met 3 procent, zegt Nicola Sandri, senior partner bij McKinsey en leider van de infrastructuurpraktijk van het bedrijf.

Vlaggenschipprojecten kampen met forse kostenstijgingen en lange vertragingen

Een rapport van de Europese Rekenkamer uit januari onderzocht acht vlaggenschipprojecten, waaronder de Brenners basistunnel en Rail Baltica. Hun gezamenlijke geraamde kosten bedroegen dit jaar 66,5 miljard euro, een stijging van 82 procent ten opzichte van de prognoses uit 2019. Alleen al het budget van Rail Baltica verviervoudigde van de raming uit 2017 tot 24 miljard euro in 2024.

Turtelboom, die de audit leidde, schat dat de projecten gemiddeld 17 jaar vertraging oplopen, waardoor de meeste de oorspronkelijke opleveringsdatum van 2030 zullen missen. Externe schokken zoals de pandemie en prijsstijgingen van energie en grondstoffen speelden een rol, evenals interne problemen zoals uiteenlopende nationale prioriteiten, onvoldoende lokale betrokkenheid die tot rechtszaken leidde, verschillende aanbestedingsregels en complexe geologische omstandigheden.

De uitdagingen worden steeds meer structureel dan uitzonderlijk.

— Nicola Sandri, Senior Partner, McKinsey, Opmerkingen over de coördinatie van EU-infrastructuur

Geopolitieke spanningen, waaronder het conflict tussen de VS en Iran, hebben de toeleveringsketens verder verstoord en de prijzen opgedreven, met name voor kleinere bouwbedrijven. Ondanks deze druk blijft de langetermijnpijplijn van TEN-T-werk de groeiverwachtingen voor Europese ingenieurs- en bouwbedrijven tot halverwege het volgende decennium ondersteunen.

Tags bij dit artikel