Shavarsh Karapetyan: het heldhaftige instinct dat 50 jaar geleden 20 levens redde in het meer van Jerevan

De Armeense zwemmer herinnert zich de redding van de gezonken trolleybus en hoe de elite-training zijn lot bepaalde.

Een halve eeuw geleden veranderde een daad van pure moed het lot van meerdere levens in Armenië. Shavarsh Karapetyan, toen 23 jaar oud en al wereldkampioen vinzwemmen, was aan het trainen bij het meer van Jerevan toen een trolleybus met negentig passagiers van een dijk in het water belandde. Wat volgde was een reddingsoperatie onder extreme omstandigheden die nog steeds geldt als een van de grootste individuele heldendaden van de twintigste eeuw.

Het moment waarop het lichaam handelde vóór de geest

Karapetyan had net een zware twintig kilometer lange training met gewichten afgerond toen hij de klap hoorde. Zonder na te denken sprong hij in het ijskoude, troebele water. "Mijn lichaam bewoog voordat mijn geest kon reageren. Het was puur instinct", herinnert hij zich. Hij beval andere jongeren om op afstand te blijven en liet alleen zijn broer Kamo aan de oppervlakte om de slachtoffers in ontvangst te nemen die hij naar boven bracht. Hij wist dat hij zes minuten de adem kon inhouden en dat teamwork de overlevingskansen zou vergroten.

Oriëntatie in totale duisternis onder water

Het zicht was nul. Het opgewervelde slib op de bodem maakte van het meer een zwarte put. Karapetyan vertrouwde niet langer op zijn ogen en liet zich alleen leiden door zijn tastzin. Hij brak het achterraam van het voertuig met zijn benen, waarbij hij diepe snijwonden opliep, en dook herhaaldelijk naar binnen om lichamen te bevrijden. Hij maakte meerdere duiken tot hij in een van de laatste tochten met een stoel naar boven kwam in plaats van een persoon. Die vergissing, die een leven had kunnen kosten, markeerde zijn fysieke en emotionele grens.

De fysieke tol en het einde van een sportcarrière

Sepsis en dubbele longontsteking hielden hem 45 dagen op de intensive care. Artsen vreesden voor zijn leven. Na zijn herstel vestigde hij zijn laatste wereldrecord, maar de beschadigde longen dwongen hem de topsport vaarwel te zeggen. "Ik nam een beslissing en betaalde de prijs vrijwillig. Dat is wat het betekent om een man te zijn", stelt hij. Hij heeft het offer nooit betreurd.

Het lot en de verantwoordelijkheid van de oudere broer

Karapetyan gelooft dat een hogere macht hem die dag daar plaatste. Hij had naar het wereldkampioenschap in Hannover moeten gaan, maar werd niet geselecteerd. Hij keerde terug naar Jerevan en trainde precies op de plek van het ongeluk. "Als ik in Duitsland was geweest, waren die twintig mensen gestorven", overpeinst hij. Zijn verantwoordelijkheidsgevoel als oudere broer speelde ook mee in de beslissing om alleen te springen.

Van afgewezen gymnastiek naar de weg van het vinzwemmen

In zijn jeugd droomde hij ervan turner te worden zoals de olympiër Albert Azaryan. Een trainer vertelde zijn vader dat hij geen toekomst had in die sport. De afwijzing trof hem diep, maar leidde hem per toeval naar het vinzwemmen. Nu ziet hij het als een omleiding van het lot die hem voorbereidde op de reddingsactie.

Heldhaftigheid als keuze, niet als gave

Hoewel hij 17 wereldtitels, 13 Europese titels en 11 wereldrecords verzamelde, wil hij vooral herinnerd worden om de plicht die hij die dag vervulde. "Heldhaftigheid is geen gave. Het is een keuze die iedereen kan maken", verzekert hij. Hij raadt aan om met hoofd en hart te handelen, de eigen grenzen te kennen en geen tweede slachtoffer te worden. "Wanneer je iemand in nood ziet, denk je niet: je handelt. Dat is wat ons mens maakt".

Tags bij dit artikel