Oproepen aan rechter Samuel Alito om af te treden voeden debat over onafhankelijkheid van het hof

Historische pogingen om het moment van pensionering bij het Hooggerechtshof te bepalen leggen aanhoudende spanningen tussen politiek en constitutionele normen bloot.

Een aflevering van The West Wing toonde ooit hoe functionarissen van het Witte Huis een zieke liberale opperrechter aanspoorden om af te treden, zodat de president een jongere opvolger kon benoemen voordat een conservatieve vervanger de zetel innam. Het scenario voelt vertrouwd te midden van recente oproepen van sommige conservatieven aan rechter Samuel Alito om de bank te verlaten terwijl president Donald Trump nog in functie is.

De verzoeken weerspiegelen een terugkerend patroon. Vergelijkbare verzoeken zijn opgedoken telkens wanneer een partij verwacht de controle over de senaat te verliezen en benoemingen wil veiligstellen. Toch werpen deze manoeuvres ernstige vragen op over de juiste grenzen tussen de uitvoerende macht en de rechterlijke macht.

Voorbije pogingen om pensioneringen te beïnvloeden

Voormalig president Barack Obama besprak naar verluidt pensionering met rechter Ruth Bader Ginsburg tijdens de lunch, in de hoop dat zij zou opstappen voordat de republikeinen haar opvolger konden benoemen. Adviseurs opperden ook om rechter Stephen Breyer een ambassadeurschap in Frankrijk aan te bieden als prikkel om te vertrekken. Decennia eerder overtuigde president Lyndon B. Johnson rechter Arthur Goldberg om ambassadeur bij de Verenigde Naties te worden, waardoor de weg vrijkwam voor Abe Fortas om tot het hof toe te treden. Fortas trad later af te midden van een schandaal en lekken uit de regering-Nixon.

Opperrechter Earl Warren kondigde in 1968 zijn pensionering aan in de hoop dat Johnson de vacature zou invullen. Hij betreurde later de timing nadat het hof dramatisch was verschoven. Deze episodes tonen dat beide partijen hebben geprobeerd de samenstelling van het hof te beïnvloeden door timing in plaats van natuurlijke vacatures af te wachten.

Waarom normen tegen druk van belang zijn

De kernvraag is niet of dergelijke druk voorkomt, maar of zij de scheiding der machten ondermijnt. De grondwet geeft de president het recht van benoeming en de senaat het recht van bevestiging. Al het overige valt onder informele normen die de vermeende onafhankelijkheid van het hof beschermen tegen dagelijkse politieke strijd. Rechters behandelen als partijdige activa wier vertrek kan worden geregisseerd, ondermijnt die positie.

In het verhaal van The West Wing weigerde een voormalige griffier de opperrechter onder druk te zetten, met het argument dat het Witte Huis zelfs geen invloed zou moeten hebben op het ontbijt van een rechter. Die houding strookt met het principe dat het besluit van een rechter om te vertrekken aan de rechter zelf toebehoort. Rechter Alito heeft naar verluidt aangegeven geen plannen te hebben om te vertrekken, wat de kwestie onder de geldende normen zou moeten beslechten.

Het opgeven van deze conventies ten gunste van openlijk politiek management zou veel radicalere veranderingen vereisen, zoals het verkiezen van rechters of het opleggen van termijnen. Zonder die stap is de betere koers het respecteren van het bestaande kader dat de rechterlijke macht buiten de routine van partijdige manoeuvres houdt.

Tags bij dit artikel