Films zoals The Devils: Ken Russell's godslasterlijke klassieker en zijn cinematografische tegenhangers

Van historische hysterie tot surrealistische kritiek: deze acht films weerspiegelen de thema's en intensiteit van het meesterwerk uit 1971

De gebeurtenissen in het 17e-eeuwse Loudun, Frankrijk, bekend als de Loudun-bezetenheden, vormen een berucht voorbeeld van vermeende massale demonische bezetenheid dat nu algemeen wordt gezien als een klassiek geval van massahysterie. Een lokale priester genaamd Urbain Grandier kreeg de schuld en werd geëxecuteerd te midden van politieke intriges. Die gebeurtenissen inspireerden later Aldous Huxley's boek The Devils of Loudun uit 1952 en John Whitings toneelstuk The Devils uit 1960, die op hun beurt regisseur Ken Russell aanzetten tot de film The Devils uit 1971.

Russells film blijft een van de zwaarst gecensureerde horrorfilms ooit gemaakt. De expliciete seksuele inhoud en aanvallen op religieus gezag zorgden destijds voor verontwaardiging, maar de film wordt nu erkend als een mijlpaal uit die periode. Een recente 4K-restauratie van de regisseursversie heeft de belangstelling hernieuwd en veel kijkers op zoek laten gaan naar andere werken die dezelfde gedurfde verkenning van geloof, repressie en institutionele macht delen.

Viridiana levert berekende godslastering van Luis Buñuel

Luis Buñuel maakte met Viridiana een van de meest openlijk antiklerikale statements in de filmgeschiedenis. De film uit 1961 volgt een novice die haar klooster verlaat om voor plaatselijke outcasts te zorgen na de dood van haar oom. Hij behoort tot de sterkste Mexicaanse producties van de Spaanse regisseur en biedt een scherpe kritiek op religieus dogma en misplaatst idealisme, vergelijkbaar met de filosofische scherpte in The Devils.

Häxan schetst hekserij door de geschiedenis in het stille tijdperk

De Zweedse stomme film Häxan uit 1922 combineert wetenschappelijk onderzoek met levendige horrorbeelden. Hij schetst de geschiedenis van hekserij en satanisme van de middeleeuwen tot de moderne tijd. Deze semi-documentaire aanpak legde vroegtijdig de basis voor het verkennen van religieuze hysterie en institutionele controle, thema's die later sterk doorklonken in Russells werk.

The Wicker Man onderzoekt heidense botsingen en repressie

Robin Hardy's folk horror-klassieker The Wicker Man uit 1973 stuurt een devote christelijke politieagent naar een afgelegen Schots eiland. Daar ontdekt hij een heidense gemeenschap die een offerritueel plant. Het verhaal benadrukt hoe seksuele repressie kan worden ingezet als machtsmiddel en weerspiegelt de spanningen tussen heilig en profaan die centraal staan in The Devils.

Altered States zet Russells verkenning van menselijke grenzen voort

Ken Russell volgde The Devils op met het sciencefictie-experiment Altered States uit 1980. Een Harvard-onderzoeker gebruikt isolatietanks en hallucinogenen om het bewustzijn te onderzoeken en ondergaat een opvallende fysieke regressie. De film verplaatst de setting van 17e-eeuwse religie naar 20e-eeuwse wetenschap, maar behoudt Russells kenmerkende interesse in onderdrukte impulsen en opvallende visuele stijl.

The Holy Mountain biedt een surrealistische antiautoritaire visie

Alejandro Jodorowsky's meesterwerk The Holy Mountain uit 1973 stuurt zeven zoekers onder leiding van een alchemist een heilige berg op op zoek naar onsterfelijkheid. De Chileens-Franse regisseur gebruikt wild gestileerde en provocerende beelden om institutionele corruptie af te wijzen, wat nauw aansluit bij de antiautoritaire geest van The Devils.

Women in Love toont Russells eerdere theatrale intensiteit

Russells drama Women in Love uit 1969, gebaseerd op de roman van D.H. Lawrence, volgt verstrengelde relaties in een Engels mijnstadje na de Eerste Wereldoorlog. Met Oliver Reed in de hoofdrol leverde de film vier Oscarnominaties op en vestigde de reputatie van de regisseur. De erotiek en focus op maatschappelijke versus persoonlijke impulsen dienden als duidelijke voorlopers van de creatieve vrijheid die hij in The Devils etaleerde.

Saló confronteert fascisme met onverbiddelijke allegorie

Pier Paolo Pasolini's film Saló, or the 120 Days of Sodom uit 1975 verplaatst de beruchte roman van de markies de Sade naar Italië tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vier fascisten onderwerpen ontvoerde tieners aan langdurige marteling in een villa. De meedogenloze politieke allegorie van wreedheid en controle komt overeen met het zware thematische gewicht van The Devils en behoudt tegelijkertijd een arthouse-afstand tot exploitatie.

Mother Joan of the Angels keert direct terug naar het Loudun-verhaal

Jerzy Kawalerowicz' Poolse film Mother Joan of the Angels uit 1961 is een van de slechts twee grote speelfilms die de Loudun-bezetenheden direct dramatiseren. Gebaseerd op een novelle van Jarosław Iwaszkiewicz won de film een Speciale Juryprijs in Cannes. De sobere zwart-witbeelden en intellectuele diepgang maken het essentieel voor iedereen die geïnteresseerd is in de historische wortels die The Devils inspireerden.

Tags bij dit artikel