De ervaren Japanse cinematografe Ashizawa Akiko betrad het podium op het Cannes Film Festival voor een uitgebreide masterclass die haar intrede in de filmindustrie en haar werk aan meer dan zeventig speelfilms besloeg. De sessie vond plaats net voordat zij de Pierre Angénieux Tribute in ontvangst nam, als erkenning voor haar bijdragen aan het vak.

Vroege ontmoetingen leiden tot een carrièreswitch

Ashizawa groeide op met weinig blootstelling aan films tot haar studententijd aan de Aoyama Gakuin University in Tokio. Daar ontdekte ze het werk van Jean-Luc Godard en overwoog ze kortstondig om regisseur te worden. Dat plan veranderde nadat ze de 8mm-films van haar studiegenoot Morita Yoshimitsu had gezien. Ze besloot dat ze zijn talent niet kon evenaren en koos in plaats daarvan voor het pad van cinematografe.

Doorbreken in de door mannen gedomineerde Japanse filmindustrie begin jaren zeventig bleek moeilijk. Er werkten toen geen vrouwen als camera-assistent. Ashizawa vond haar weg via cinematograaf Ito Hideo, bekend van het filmen van Oshima Nagisa’s In the Realm of the Senses. Hij nam haar aan als assistent en leerde haar een blijvend principe: elke klus, groot of klein, verdient volledige toewijding. Ze geeft dat advies nog steeds door aan haar eigen crew.

Van commercials naar aanhoudend succes met speelfilms

Omdat speelfilms voor vrouwen nog grotendeels gesloten waren, filmde Ashizawa in de jaren tachtig televisiecommercials, een nieuwer vakgebied met minder ingesleten barrières. In de jaren negentig keerde ze terug naar speelfilms en kreeg ze in 2005 bredere internationale aandacht door haar samenwerking met regisseur Kurosawa Kiyoshi.

Ze benaderde Kurosawa nadat ze hoorde dat hij een cinematograaf zocht die comfortabel was met bewolkte luchten en gedempt licht, het tegenovergestelde van de heldere omstandigheden die veel Japanse regisseurs prefereerden. De samenwerking leverde acht films op, waaronder Tokyo Sonata, die in 2008 de Juryprijs in Un Certain Regard op Cannes won, en Journey to the Shore, die in 2015 de regieprijs in dezelfde sectie won.

Creatieve wrijving en technische keuzes leveren sterke resultaten op

Ashizawa vertoonde een fragment uit Chronicle of My Mother, geregisseerd door Harada Masato, en bracht hulde aan de filmmaker die eind vorig jaar overleed voordat hij zijn wens om Cannes te bezoeken kon vervullen. Ze beschreef hun frequente meningsverschillen op de set over camerahoeken, die ze soms stilletjes aanpaste wanneer hij even wegkeek. De spanning resulteerde uiteindelijk in een van haar sterkste oeuvres. De film leverde haar in 2012 de Mainichi Film Award voor Beste Cinematografie op.

Tijdens de overgang van analoog naar digitaal op Journey to the Shore verwierp Ashizawa de gebruikelijke drang naar een filmachtige look. In plaats daarvan omarmde ze de unieke eigenschappen van digitaal, filmde ze met Sony-camera’s op ISO 3200 of 4000, voorbij de aanbevolen limiet van 1600, en maakte ze custom LUTs die digitale ruis behielden in plaats van onderdrukten. Ze combineerde de camera’s met vintage Kowa CinemaScope-lenzen van meer dan vijftig jaar oud. De hele film werd met slechts drie lenzen gemaakt.

Visie op voorbereiding en interculturele projecten

Ashizawa benadrukte het belang van het vastleggen van toon en beeld al tijdens de preproductie in plaats van te vertrouwen op aanpassingen in de postproductie. Ze demonstreerde haar favoriete cameratestmethode door paprika’s omhoog te houden die ze de dag ervoor op een lokale markt had gekocht, en merkte op dat natuurlijk licht op groente meer onthult dan een standaardkaart. Ze bevestigde dat de paprika’s wereldwijd een consistente kleur behouden en van plan is ze te blijven gebruiken voor tests.

Haar recente samenwerking met de Indonesische regisseur Edwin aan de horrorfilm Sleep No More, die in première ging op de Berlinale, benadrukte aanpassingen over culturele grenzen heen. Japanse en Indonesische opvattingen over angst verschillen sterk, merkte ze op: de laatste is fysieker, de eerste psychologischer. De regisseur paste zijn aanpak aan, wat resulteerde in een film die toegankelijk is voor een wereldwijd publiek. Hun eerdere film Vengeance Is Mine, All Others Pay Cash won in 2021 de Gouden Luipaard in Locarno.

Vooruitgang in de industrie en hoop voor de cinema

Ashizawa beschreef dramatische veranderingen voor vrouwen sinds zij begon. Meer vrouwelijke cinematografen en assistenten stromen nu het vak in, en ze wees op de nieuwe kinderdagverblijfvoorziening van Toho Studio als een concreet teken van structurele ondersteuning.

Ze sloot af met haar interesse om haar eerste Koreaanse productie te filmen en uitte een bredere wens voor het medium. De Franse actrice Irene Jacob, die met haar samenwerkte aan Sayonara, was aanwezig bij de sessie. Ashizawa is pas de tweede vrouw die de Pierre Angénieux Tribute ontvangt, na Agnès Godard in 2021.