Steven Spielberg bouwde een carrière op met publieksvriendelijke blockbusters, maar weinig van zijn films roepen zoveel debat op als zijn 2005-versie van War of the Worlds. De film scoorde een van de zwakste publiekscijfers in zijn filmografie op Rotten Tomatoes en verschijnt zelden in de top van ranglijsten van zijn beste werk. Twee decennia later toont een herbezoek aan het verhaal een film die zich onderscheidt als origineler en gedurfder dan zijn reputatie suggereert.
Het basisverhaal volgt bekend terrein van H. G. Wells. Een alienaanval ontwricht de samenleving, en een gewone man moet zijn kinderen beschermen terwijl alles uit elkaar valt. Spielberg verplaatst de actie van het Victoriaanse Engeland naar het hedendaagse New Jersey. Tom Cruise speelt Ray Ferrier, een havenarbeider en imperfecte vader van Rachel, gespeeld door Dakota Fanning, en Robbie, gespeeld door Justin Chatwin. Het gezin staat voor een existentiële dreiging, en Ray moet opstappen ondanks duidelijke tekortkomingen.
De regisseur vermijdt het standaard actieheld-template. Ray reageert in plaats van leidt. Hij blijft overweldigd en nauwelijks in controle. Deze aanpak houdt het verhaal gericht op een personage dat de meeste post-apocalyptische films vroeg zouden afdanken. De keuze werpt direct vruchten af in de eerste grote invasiescène.
In meer dan vijftig jaar regisseren creëerde Spielberg niets angstaanjagenders dan deze scène. Eerdere films plaatsten kijkers vaak bij capabele protagonisten die wisten hoe te reageren. Hier splijt de grond open en rijst de eerste tripod op terwijl het publiek Ray volgt. Kijkers ervaren dezelfde onzekerheid, angst en wanorde die het personage en zijn kinderen grijpen.
Naast de hoofdpersoon verkent de film duidelijk moderne zorgen. De beelden putten direct uit de nasleep van 11 september 2001. Een plotselinge ochtendaanval, menigten opgeslokt door stof, mensen die in paniek vluchten, en het gevoel dat niets terugkeert naar normaal verschijnen allemaal op het scherm. Spielberg confronteert die verse wonden in plaats van eenvoudige ontsnapping te bieden.
Critici gaven de film een score van 76 procent op Rotten Tomatoes, maar prominente stemmen waaronder Roger Ebert vonden het onovertuigend. Publieksscores kwamen uit op 42 procent. Die reacties missen het punt. De onconventionele casting van Cruise en de bereidheid om collectieve angsten te onderzoeken creëren een van Spielberg's meest ambitieuze projecten. Het verhaal weigert gemakkelijke troost of nette eindes. Die weigering onderscheidt het van veel van zijn meer publieksvriendelijke inspanningen en markeert het als een van zijn meest over het hoofd geziene prestaties.