Vergeten ruimtevaarder haalt Afghaans kosmonautenverhaal weer boven op Locarno en TIFF

Elham Ehsas vermengt in zijn film documentaire en essay om een moment van nationale trots terug te claimen dat overschaduwd werd door oorlog en ballingschap.

De in Londen gevestigde Afghaanse filmmaker en acteur Elham Ehsas brengt het verhaal van de enige kosmonaut van zijn land onder de aandacht van een internationaal publiek met de korte film Forgotten Spaceman. De film gaat op 9 augustus in première in de competitie Pardi di Domani van het 79e Filmfestival van Locarno en reist daarna door naar het Short Cuts-programma van het Internationaal filmfestival van Toronto.

Afghaanse kosmonaut boekt historisch succes in 1988

In 1988 werd Abdul Ahad Momand de eerste en enige Afghaan die de ruimte bereikte. Tijdens de missie sprak hij Pasjtoe, de vierde taal die ooit buiten de aarde werd gebruikt. De vlucht bood een kortstondig symbool van hoop terwijl Afghanistan afgleed in een burgeroorlog die miljoenen mensen op de vlucht zou jagen.

Decennia later hebben conflictverhalen de prestatie grotendeels overschaduwd. Ehsas gebruikt de film om het publiek opnieuw in contact te brengen met dit vergeten hoofdstuk en onderzoekt tegelijk hoe koloniale erfenissen en aanhoudende ballingschap het collectieve geheugen vormen.

Ehsas weeft persoonlijke en nationale draden in nieuwe kortfilm

Ehsas schreef, regisseerde en monteerde Forgotten Spaceman zelf. De film combineert documentaire beelden met essayistische reflectie en legt een directe link tussen de ervaring van de kosmonaut en het eigen gevoel van ontheemding van de filmmaker. Executive producers Catherine Tschaepe en Jack Thomas-O'Brien van Sixteen Films, het bedrijf van Ken Loach, ondersteunden de productie.

Volgens de synopsis verbindt het werk op speelse wijze een historisch moment met het vertrouwde gevoel van diaspora, de nawerking van kolonialisme en de herinnering aan een land waarvan de verhalen vaak het zwijgen zijn opgelegd.

Regisseur reageert geschokt op ontdekking van over het hoofd geziene geschiedenis

In een regisseursverklaring herinnert Ehsas zich de verrassing toen hij hoorde van Momands vlucht. Verhalen over Afghanistan worden steevast door de lens van oorlog verteld, waardoor de baan om de aarde in 1988 een openbaring was. De filmmaker merkt op hoe gemakkelijk de prestatie in de vergetelheid raakte en hoe kolonialisme de ruimte voor verhalen die niet passen in het vertrouwde patroon van vernietiging heeft verkleind.

Toen ik voor het eerst hoorde dat een Afghaan in de ruimte was geweest, kon ik het niet geloven. Verhalen over Afghanistan worden altijd verteld via de oorlog, dus het was een schok om te ontdekken dat Abdul Ahad Momand in 1988 om de aarde cirkelde. Wat me het meest verbaasde, was hoe gemakkelijk zijn verhaal verdween en hoeveel schade het kolonialisme heeft aangericht aan ons collectieve geheugen, waardoor er weinig ruimte overbleef voor verhalen die niet passen in het narratief van vernietiging.

— Elham Ehsas, Regisseursverklaring

Tijdens de missie zette Momand Afghaanse thee aan boord van het ruimtestation Mir, een klein cultureel detail dat de film uitlicht om de historische reis menselijker te maken. Het project presenteert zich als een uitnodiging om zowel de sterren als de blijvende vragen over thuis en verbondenheid te herinneren.

Tags bij dit artikel