Thomas Heise’s laatste documentaire ‘Übergang’ gaat in première op het filmfestival van Locarno

Co-regisseurs Peter Badel en Chris Wright voltooien het portret van de overleden filmmaker van de Berlijnse Schönhauser Allee en de voortdurende sociale veranderingen in Duitsland

Thomas Heise’s laatste project wordt voltooid met de wereldpremière van “Übergang” op het filmfestival van Locarno. De documentaire dient zowel als portret van een van Duitsland’s toonaangevende documentairemakers als de voltooiing van een werk dat openbleef na zijn dood in 2024.

Buiten de competitie verbeeldt de film Heise’s leven via nieuwe beelden, archieffragmenten en foto’s. Het weeft een reflectieve meditatie over tijd, verandering en de straten van de Berlijnse Schönhauser Allee.

Medewerkers ronden het project af dat Heise begon

Heise, wiens films het dagelijks leven in Oost-Duitsland vastlegden tijdens de hereniging en de jaren daarna, begon “Übergang” als een studie van de drukke Berlijnse laan. Zijn vaste partners Peter Badel en Chris Wright maakten de documentaire af, waarbij ze zijn band met de Duitse geschiedenis behielden en tegelijk eigen keuzes maakten.

Geproduceerd door Ma.ja.de Filmproduktion opent de film met rustige zwart-witbeelden van het dagelijks leven langs de laan: mensen die op trams stappen, stille momenten op een kermis en gesprekken op straat. Voice-over en interviewfragmenten plaatsen Heise zelf in beeld en maken de waarnemer tot onderwerp.

Titel vangt dubbele betekenis van overgang en sociale verandering

De titel “Übergang” verwijst zowel naar een fysieke overstap bij het station als naar bredere maatschappelijke verschuivingen. Badel legde uit dat Heise al tijdens de vroege planning werd aangetrokken door de dubbele betekenis van het woord. De film bestrijkt de overgang van Oost-Duitsland via de val van de Muur tot het heden en raakt aan actuele spanningen rond oorlog, herbewapening en veranderende politieke herinnering.

Voor Chris en mij was er nooit een andere titel voor de film dan die Thomas had gekozen.

— Peter Badel, Interview met Variety voorafgaand aan de première in Locarno

Heise’s stem behouden en toch het eigen film maken

Wright merkte op dat Heise wilde dat het werk ongewijzigd zou doorgaan, maar zijn afwezigheid veranderde alles. Het team besloot het project als eigen film te behandelen terwijl het putte uit jarenlange nauwe samenwerking. Badel voegde toe dat volledige toegang tot Heise’s persoonlijke archief de overleden regisseur als creatieve partner aanwezig hield.

Zijn esthetiek was bijna vanzelfsprekend geworden.

— Chris Wright, Interview met Variety

Montagebenadering steunt op ongezien archiefmateriaal

De regisseurs vermeden een eenvoudige hommage. In plaats daarvan combineerden ze nieuwe straatbeelden met outtakes, VHS-bandjes, dagboeknotities en ongepubliceerde teksten. Veel van het verhaal ontstaat door nieuwe arrangementen van Heise’s eigen woorden en beelden, waarbij zijn fragmentarische stijl trouw wordt gevolgd zonder elke bron te labelen.

Slotscène geeft stem aan een onopgemerkt leven

Tijdens het filmen op het station zagen de crew vaak een dakloze man genaamd Michael die om kleingeld vroeg. Hij herkende Heise en had van zijn dood gehoord. In de slotmomenten spreekt Michael over tijd en vergankelijkheid, thema’s die centraal staan in Heise’s werk. De keuze plaatst een gewoon persoon in het middelpunt en sluit aan bij de filmmaker’s langdurige aandacht voor over het hoofd geziene levens.

Publiek krijgt inzicht in Heise’s denken over tijd en geschiedenis

Badel hoopt dat kijkers Heise’s idee ervaren dat de auteur zelf een personage in de film wordt. Wright voegde toe dat het project het publiek eraan herinnert dat het nodig blijft om het heden te blijven bevragen, anders loop je het risico gevaarlijke verschuivingen te laat op te merken.

Tags bij dit artikel