In het begin van de jaren zeventig kregen Italiaanse filmploegen zeldzame officiële toegang om door de hele Sovjet-Unie te filmen. Ze legden een breed scala aan regio's en gemeenschappen vast die westerse kijkers zelden met zoveel variatie zagen. Hun werk toonde alles van het stadsleven in Moskou tot afgelegen dorpen, vissersvloten in Bakoe en rendierherders in Siberië.
Het project wilde de USSR laten zien voorbij het grijze, uniforme beeld dat destijds in het Westen gebruikelijk was. De ploegen werkten onder strenge supervisie, maar slaagden erin subtiele observaties op te nemen die het officiële verhaal van regionale autonomie onder strakke centrale controle vanuit het Kremlin in twijfel trokken.
Meesterdocumentarist Sergei Loznitsa nam de taak op zich om dit materiaal vorm te geven. Uit zestig uur 16mm-beelden bouwde hij de film Imperium op langs geografische lijnen: beginnend in Moskou, oostwaarts, dan terug via Centraal-Azië en de Baltische staten, om te eindigen in wat toen Leningrad heette.
Loznitsa voegde beperkte geluidselementen toe zoals korte gesprekken en muziek, maar de kern bestaat uit gerestaureerde en gemonteerde originele beelden. Het resultaat toont een enorm land waar lokale gebruiken bleven bestaan ondanks de voortdurende officiële nadruk op eenheid.
De film opent met een parade op het Rode Plein ter gelegenheid van het 24e Congres van het Centraal Comité van de Communistische Partij, met de bekende leuzen over productiedoelen. Latere sequenties tonen luxe uitstallingen in het warenhuis GUM en een levendige markt in kerstversieringen, die illustreren hoe bepaalde tradities bleven voortbestaan ondanks het staatsatheïsme.
Oostwaarts worden de contrasten in het dagelijks leven scherper. In kleinere plaatsen wassen bewoners kleren in bevroren rivieren of komen samen voor winterfeesten met diepe pre-Sovjetwortels. Verderop verschijnen kamelenraces en rendiersledes, naast momenten die stilletjes culturele spanningen onderstrepen, zoals lokale Jakoetische toeschouwers die buitenstaanders Russische liederen zien uitvoeren.
Een centrale inzichten van Imperium is de veerkracht van lang bestaande gebruiken tegenover Sovjetpogingen om het leven te standaardiseren. Gemeenschappen bleven moskeeën in Buchara en kerken in Etsjmiadzin bezoeken en hielden praktijken in stand die onaangeroerd bleven door collectivisatie.
De bijna drie uur durende lengte maakt de film veeleisender dan sommige eerdere werken van Loznitsa zoals Maidan en State Funeral, waarin historische vaart het verhaal naar cruciale gebeurtenissen drijft. Hier blijft de focus meer observerend en diffuus.
Slechts enkele afleveringen van de oorspronkelijke Italiaanse serie bereikten destijds het televisepubliek. Vandaag biedt het gerestaureerde materiaal een kijkje in hoe de Sovjet-Unie van binnenuit werd gezien, op een moment dat westerse beelden het land vaak reduceerden tot één ideologisch blok.
Het project nodigt ook uit tot nadenken over hoe latere krachten, waaronder marktveranderingen en digitale connectiviteit, het sociale weefsel van de regio ingrijpend hebben veranderd, ver voorbij de controles van eerdere decennia.