Rusland voert twee parallelle campagnes. De ene speelt zich openlijk af in Oekraïne. De andere verloopt heimelijk tegen landen die Kyiv steunen en combineert cyberaanvallen, desinformatie en steeds gedurfder fysieke acties zoals brandstichting en dronevluchten.
De Poolse premier Donald Tusk schreef een grote brand in een winkelcentrum in Warschau in mei 2024 toe aan de Russische inlichtingendiensten. Later vonden soortgelijke branden plaats bij defensiegerelateerde locaties. In augustus brandde een Estse faciliteit van Milrem Robotics, dat onbemande voertuigen levert aan Oekraïne, af. De Estse autoriteiten wezen rechtstreeks naar Moskou. In Litouwen werden molotovcocktails gegooid naar een magazijn met Starlink-apparatuur voor Oekraïne in oktober.
Sabotage trof spoorlijnen en energie-infrastructuur. Polen kreeg de meeste incidenten te verduren. In november 2025 beschadigden explosieven het spoor tussen Warschau en de Oekraïense grens bij Dorohusk. Onderzoekers identificeerden twee Oekraïners die voor de Russische inlichtingendienst werkten als verantwoordelijken.
Duitsland gaf Rusland de schuld nadat een drone met explosieven verscheen bij een Oekraïens vrachtvliegtuig op Leipzig/Halle Airport in augustus. Roemenië meldde maritieme drones nabij gasplatforms in de Zwarte Zee, wat leidde tot ingrijpen van de luchtmacht. Commerciële schepen voor de kust van Bulgarije en Roemenië werden in oktober getroffen door drone-aanvallen waarbij meer dan twee dozijn zeelieden om het leven kwamen.
Russisch gelieerde groepen zoals Storm-1516 produceerden AI-gegenereerde deepfakes die gericht waren op verkiezingen in de VS en Europa. Roemenië ondervond eind 2024 grote verstoring toen een pro-Kremlin-kandidaat profiteerde van cyberaanvallen en valse verhalen voordat de uitslag werd vernietigd. Soortgelijke pogingen richtten zich het jaar daarop op Moldavië.
Hacks die werden toegeschreven aan Russische actoren troffen wapenfabrikanten en energiebedrijven. In juli koppelde de EU kwaadaardige activiteiten in negen lidstaten aan groepen die onder controle staan van Ruslands FSB. Pro-Russische hackcollectieven verstoorden tijdelijk websites van overheden en banken met denial-of-service-aanvallen.
Drones en gevechtsvliegtuigen drongen in 2025 meermaals het Poolse en Estse luchtruim binnen, waardoor beide landen NAVO’s artikel 4-consultatiemechanisme inriepen. Litouwen sloot herhaaldelijk zijn belangrijkste luchthaven nadat weerballonnen met smokkelwaar uit Belarus in de buurt dreven.
Je weet niet precies wat een oorlogshandeling is en wat niet.
Europese landen hebben honderden Russische inlichtingenofficieren uitgewezen. Operaties steunen nu op kleine criminelen en jonge rekruten uit voormalige Sovjetstaten die online worden benaderd en betaald in cryptovaluta. Een vermeend GRU-plan rekruteerde Latijns-Amerikanen met Schengen-rechten via messaging-apps, beginnend met kleine opdrachten voordat de eisen werden opgevoerd.
Het Sahaidachnyi Security Center registreerde 328 incidenten in Europa in het jaar tot september 2026, tegen 207 in de voorgaande periode. Aanvallen die zich vroeger concentreerden nabij de Russische grenzen bereiken nu ook West-Europese landen, waaronder dronewaarnemingen bij Dublin Airport tijdens een bezoek van de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy.
De campagne beoogt bevolkingen te verdelen, vertrouwen te ondermijnen en de kosten van steun aan Kyiv te verhogen. Sommige analisten zien het als voorbereiding op mogelijke directe militaire acties. Goedkope operaties dwingen overheden tot hoge uitgaven aan bescherming terwijl Rusland een geloofwaardige ontkenning behoudt.
Landen hebben de toeschrijving en publieke benoeming van Russische verantwoordelijkheid verbeterd. De marinepatrouilles Baltic Sentry verminderden incidenten met onderzeese kabels. Finland bouwde grenshekken. Moldavië bestreed verkiezingsbemoeienis via een gecoördineerde publieke informatiecampagne die president Maia Sandu hielp bij het bevorderen van EU-integratie.
Genoeg met de eufemismen. Poetins campagne van sabotage en ondermijning in heel Europa is geen ‘hybride oorlogsvoering’. Het is door de staat gesponsorde terreur.
Voorstellen voor een Europees noodprotocol naar het model van NAVO artikel 4 kregen gemengde reacties. Ambtenaren blijven debatteren over hoe Moskou hogere kosten kunnen worden opgelegd zonder escalatie te veroorzaken.