Ontdekking in Karahantepe: 11.000 jaar oude sculptuur toont man op luipaard

Het Turkse ministerie van Cultuur presenteert een uniek stuk uit het vroege Neolithicum dat de gebruikelijke relatie tussen mensen en roofdieren in de prehistorische kunst omkeert.

Archeologen die werken in Karahantepe, een van de vroege neolithische nederzettingen nabij Şanlıurfa, hebben deze zomer een kalkstenen figuur van ongeveer 71 centimeter hoog opgegraven. Het stuk lag op een stenen platform tegen de muur van een klein rond gebouw en bevindt zich volgens de onderzoekers nog op de exacte plek waar de makers het elf millennia geleden hebben achtergelaten.

Een ongebruikelijke compositie in de neolithische kunst

De sculptuur toont een man die op de rug van een luipaard staat. Hoewel afbeeldingen van deze katachtigen al bekend waren op de vindplaats, zit de nieuwigheid in de houding: op eerdere stukken viel het dier de mens aan, terwijl hier de verhouding is omgedraaid en een relatie van overheersing of controle wordt gesuggereerd.

De Turkse minister van Cultuur en Toerisme, Mehmet Nuri Ersoy, maakte de ontdekking bekend in een officiële verklaring en noemde het “een uniek standbeeld van 11.000 jaar oud”. De vondst benadrukt het belang van Karahantepe als sleutellocatie voor het begrijpen van de eerste sedentaire gemeenschappen in Boven-Mesopotamië.

Chronologische context en vergelijking met Göbekli Tepe

De opgegraven lagen in Karahantepe dateren uit circa 11.000 v.Chr., een periode waarin menselijke groepen in de regio zich permanent vestigden zonder dat landbouw al volledig ontwikkeld was. De ronde stenen structuren doen denken aan die van Göbekli Tepe, dat door UNESCO als de oudste tempel ter wereld wordt beschouwd en gedateerd is tussen 9600 en 8200 v.Chr.

Toch heeft Karahantepe een eigen identiteit. Waar in Göbekli Tepe vooral slangen, wilde zwijnen en vogels voorkomen, krijgen hier menselijke figuren meer nadruk en worden ze op ongebruikelijke wijze gecombineerd met roofdieren.

Opgravingen sinds 2019

Het werk in Karahantepe begon in 2019 en heeft al meerdere ronde bouwwerken met reliëfs en sculpturen aan het licht gebracht die het inzicht in de symboliek van die tijd vergroten. Archeologen benadrukken dat de combinaties van mensen en dieren geen exacte parallel hebben op andere nabijgelegen vindplaatsen.

Luipaarden waren veelvoorkomende katachtige roofdieren in de regio. Het zijn woeste en gevaarlijke dieren, waardoor ze waarschijnlijk een moeilijke tegenstander vormden voor ervaren jagers. Dat kan hebben bijgedragen aan hun symbolische betekenis.

— Jens Notroff, Duitse archeoloog, Uitspraak aan Live Science

De onderzoekers kunnen nog niet met zekerheid zeggen dat de bewoners destijds de scène zagen als die van een “luipaardrijder”. De sculptuur suggereert wel een weergave van menselijke controle over een gevaarlijke kracht, een boodschap die in die gemeenschappen een sterke rituele of sociale component kan hebben gehad.

Tags bij dit artikel