Nolans Odyssee-film ruilt Homers triomfantelijke held in voor een door schuld gekwelde protagonist

Vertalers Daniel Mendelsohn en Emily Wilson bekritiseren de verschuiving van epische slimheid naar persoonlijke kwelling

Christopher Nolans cinematografische interpretatie van De Odyssee wijkt sterk af van het oude Griekse epos en verandert een verhaal van thuiskomst en overwinning in een vertelling die draait om berouw en emotionele littekens. De film, met Matt Damon als Odysseus en Anne Hathaway als Penelope, toont de terugkeer van de held niet als een moment van herstelde orde, maar als een diep verontrustende confrontatie met zijn daden in de oorlog.

Gewelddadige afloop van het epos vervangen door persoonlijke kwelling

Het oorspronkelijke gedicht van Homerus eindigt met Odysseus die zijn huis herovert door middel van beslissend geweld tegen de ongewenste vrijers. In Nolans versie daarentegen wordt stilgestaan bij de blijvende schade van het conflict. Odysseus brengt een groot deel van het verhaal door met het overdenken van de doden uit de Trojaanse Oorlog, inclusief gesprekken in de onderwereld met gevallen soldaten die zichzelf zien als wegwerpbaar slachtoffer van zijn strategieën. De scène met het Trojaanse paard trekt een expliciete parallel met moderne massavernietigingswapens.

Classici bekritiseren het verlies van Odysseus’ kenmerkende vernuft en vindingrijkheid

Vertaler Daniel Mendelsohn, wiens nieuwe editie van het gedicht in 2025 verscheen, prees de productie maar stelde dat de film meer nadruk legt op Nolans terugkerende thema’s dan op de karakterisering van Homerus. In de brontekst vertrouwt Odysseus op vermomming, snel denken en charme om gevaren te omzeilen. Mendelsohn merkte op dat Damons vertolking die eigenschappen volledig weglaat.

Deze gekwelde, door schuld geplaagde Odysseus, ontdaan van humor en vernuft, van verleidingskracht en slimheid, is een verwant van de lijdende amnesiapatiënt uit ‘Memento’, van Batman en van Oppenheimer: mannen die worstelen met hun verleden op verschillende manieren. [...] Nolan heeft Homers held eenvoudigweg naar zijn eigen beeld herschapen.

— Daniel Mendelsohn, AP-interview over zijn vertaling uit 2025

Een andere vooraanstaande vertaler, Emily Wilson, wiens versie uit 2017 Damon als inspiratie heeft genoemd, verwelkomde de hernieuwde publieke belangstelling voor het verhaal. Toch vond ze dat de bewerking te veel elementen probeerde op te nemen terwijl kernaspecten van het gedicht werden overgeslagen, met name de actieve rol van de Olympische goden.

Goden en bijfiguren krijgen minder aandacht

In het werk van Homerus grijpen de goden rechtstreeks in in menselijke aangelegenheden. Nolans film toont Zendaya als Athena, maar zet Zeus en Poseidon op een zijspoor en reduceert hun aanwezigheid tot verwijzingen in dialogen. Wilson vroeg zich ook af waarom Penelope een kleinere rol krijgt en hoe het centrale huwelijk zou functioneren binnen de aangepaste dynamiek van de film.

Ondanks deze bedenkingen noemde Wilson de ervaring plezierig op een groot scherm met familie en raadde de film aan aan kijkers die spektakel zoeken.

Commercieel succes wijst op belangstelling voor Nolans visie

Eerdere verfilmingen van het verhaal benadrukten vaak Odysseus’ vindingrijkheid in lichtere, actiegerichte Italiaanse epen. Nolans somberdere benadering spreekt hedendaagse kijkers aan. De film presteert sterk aan de kassa en recensenten van de bronpublicatie gaven het een 8 uit 10, met name vanwege de emotionele impact, ook al wijkt het af van het bronmateriaal.

Tags bij dit artikel