Adriek van Nieuwenhuyzen leidt al bijna twintig jaar de industrie-inspanningen bij het International Documentary Film Festival Amsterdam. In die tijd beoordeelde ze duizenden projecten voor het Forum van het festival, de belangrijkste coproductie- en financieringsmarkt. Haar ervaring geeft haar een helder beeld van wat documentairekijkers vandaag aanspreekt.
Het huidige publiek zoekt verhalen die direct en relevant zijn voor de onrustige wereldsituatie, zegt ze. Recente successen op festivals tonen een sterke belangstelling voor theatrale documentaires die urgente onderwerpen rechtstreeks aanpakken.
Titels als Alex Gibney’s “Musk”, Yuval Abraham en Rachel Szor’s “NAZA” en Lance Oppenheim en Nathan Fielder’s “You Can See Everything” domineerden recente najaarsfestivals. Van Nieuwenhuyzen merkt op dat het Forum deze verschuiving al eerder had opgemerkt.
“Musk” is zo’n briljant voorbeeld van alles wat er in de VS gebeurt met die obscene hoeveelheden geld en macht. Ik vind het mooi dat mensen dat oppikken en dit soort films willen zien, omdat het hen aanspreekt, het is actueel, het is urgent en het biedt hun iets wat ze moeten weten en begrijpen.
Ze wijst op Roxy Rezvany’s Forum-project “Being North Korean” als het soort werk dat de markt zoekt. De film onderzoekt vrouw-zijn in een land dat met een mensenrechtencrisis kampt, maar doet dat via hybride, conceptuele en kleurrijke vertelwijzen die kijkers verrassen.
Na feedback van vorig jaar splitst het Forum de projectpresentaties. Sommige projecten pitchen voor een grotere groep, andere nemen deel aan kleinere Roundtable Presentations die diepgaandere discussies en uitgebreidere feedback mogelijk maken.
Wat we vorig jaar leerden is dat mensen uit de industrie, filmmakers, producenten en financiers in de zaal vinden dat het forum een agora moet zijn. Het moet een plek zijn voor open debat en verkenning.
Het roundtable-model vraagt meer tijd per project, maar van Nieuwenhuyzen kijkt ernaar uit om de resultaten te zien. Zowel opkomende als gevestigde filmmakers doen mee, waardoor ruimte ontstaat voor gedetailleerde gesprekken over samenwerkingen en creatieve richting.
Kunstmatige intelligentie blijft een belangrijk onderwerp. IDFA heeft panels gepland over rechten en ethisch gebruik, waaronder een met de titel “Is AI stealing my work?”. De discussie ontstond nadat filmmakers ontdekten dat hun werk zonder toestemming was gebruikt om AI-tools te trainen.
Van Nieuwenhuyzen benadrukt het gebrek aan juridische kaders rond AI in oudere contracten. Filmmakers hebben duidelijke informatie nodig om te kunnen beslissen of ze materiaal licentiëren of juist achterhouden. Archieftoepassingen roepen extra zorgen op, omdat AI ontbrekende beelden kan fabriceren en de historische betekenis kan veranderen.
Ze waarschuwt dat AI-gegenereerde beelden die nu in archieven terechtkomen over tien jaar mogelijk niet meer te herkennen zijn. De uitdaging reikt verder dan oud materiaal: ook hedendaagse producties moeten bruikbaar en betrouwbaar blijven voor toekomstige generaties.
Het IDFA Forum vindt van 15 tot en met 18 november plaats in Amsterdam.