Er zijn tekenen van mogelijke beweging richting het beëindigen van de oorlog in Oekraïne, waaronder Ruslands deelname aan nieuwe trilaterale besprekingen in Abu Dhabi, de houding van het binnenkomende Amerikaanse Congres, zware Russische verliezen en de verwoesting in Oekraïne. Toch wijzen deze factoren niet op een spoedige overeenkomst op Moskou’s voorwaarden.
De situatie is op belangrijke manieren veranderd. Donald Trump en zijn adviseurs erkennen nu dat Europa een centrale rol moet spelen, omdat elke duurzame regeling en de veiligheidsarrangementen die Vladimir Putin zou accepteren, raken aan Ruslands bredere doelen ten opzichte van het continent.
Poetin houdt vast aan een consistente strategie die nu effectiever lijkt dan eerdere benaderingen. Russische troepen hebben hun tactiek aangepast sinds de Verenigde Staten in februari in conflict raakten met Iran, waardoor voorraden geavanceerde luchtafweerraketten die Oekraïne nodig heeft, zijn uitgeput. Rusland produceert nu maandelijks tot 200 ballistische raketten, wat het een beslissend voordeel geeft.
Zonder adequate bescherming tegen deze wapens worden Oekraïense steden en infrastructuur voortdurend aangevallen. Poetin heeft verklaard dat zijn doel is de economie te verlammen en Kyiv tot concessies te dwingen. De gesprekken in Abu Dhabi over gevangenenruil en de-escalatie bieden Moskou dekking om deze campagne voort te zetten terwijl nieuwe sancties worden beperkt.
Oekraïne kampt volgend jaar met een begrotingstekort van 70 miljard euro, waarvan het grootste deel naar verwachting uit Europese bronnen komt. EU-functionarissen overwegen een extra lening van 45 miljard euro. Het politieke verzet binnen de lidstaten groeit, wat past in Poetins berekening dat de tijd in het voordeel van Rusland is.
Duitsland en andere landen moeten aandringen op herbestemming van bevroren Russische activa die momenteel in België worden aangehouden. Deze middelen kunnen extra leningen aan Oekraïne ondersteunen en de financiële last verschuiven van Europese belastingbetalers naar de agressor.
Europa en Oekraïne werken aan het versterken van hun eigen luchtafweer en wachten op extra Patriot-systemen. In de tussentijd is het enige praktische verdedigingsmiddel voor Oekraïense steden het aanvallen van Russische raketlanceerders en productiefaciliteiten. Oekraïense drones met lange afstand kunnen sommige locaties bereiken, maar er is meer steun nodig om zware verdedigingen te doorbreken. Deze hulp zou Oekraïne helpen zijn recht op zelfverdediging uit te oefenen.
Meerdere Europese leiders hebben opgemerkt dat de huidige roulatie van woordvoerders geen serieuze indruk maakt bij Donald Trump en Poetin. Een collectief orgaan of EU-instelling zal waarschijnlijk geen respect afdwingen. De rol vereist een individuele zittende leider met bewezen vastberadenheid en gewicht in het buitenlands beleid.
Sterke kandidaten zijn de Italiaanse premier Giorgia Meloni, de Deense Mette Frederiksen, die creatieve ondersteuningsmechanismen zoals het Deense Oekraïnefonds heeft geïnitieerd, en de Finse Alexander Stubb, wiens land een grens deelt met Rusland en nauwe banden onderhoudt met de binnenkomende Amerikaanse regering.
De keuze moet de komende weken worden gemaakt. De positie van Oekraïne verslechtert snel en de Europese veiligheid hangt af van doortastend optreden.