Het maken van een waardige opvolger van een van de mijlpaalalbums in de rockgeschiedenis bleek moeilijk voor Pink Floyd. Na het enorme succes van Dark Side of the Moon voelde de band zich gedesillusioneerd door de druk van de muziekbusiness en zocht ze naar richting.
Syd Barrett hielp de groep lanceren samen met bassist Roger Waters, toetsenist Richard Wright en drummer Nick Mason. Hij schreef alle nummers op hun debuutalbum The Piper at the Gates of Dawn en bedacht zelfs de bandnaam. Dat album veroverde een psychedelische mix van speelsheid en inventiviteit die Pink Floyd al vroeg onderscheidde.
Barretts zware gebruik van LSD voedde zijn creatieve output maar veroorzaakte ook een scherpe achteruitgang van zijn mentale gezondheid. Gitarrist David Gilmour, die hem later zou vervangen, herinnerde zich de verandering uit eerste hand in 1967 toen Barrett hem strak aankeek en hem niet herkende. De achteruitgang verergerde tijdens de tournee, wat leidde tot geannuleerde data en grillig gedrag dat de band uiteindelijk dwong om afscheid te nemen van hun oorspronkelijke leider.
Barretts worstelingen hadden al eerder invloed op materiaal, met name het nummer Brain Damage op Dark Side of the Moon. Toen de band terugkeerde naar de studio voor het volgende album, deed een simpele vier-noten gitaarfiguur van Gilmour Waters denken aan hun vermiste vriend. Het resulterende nummer, Shine on You Crazy Diamond, groeide uit tot een middelpunt van de sessies.
Terwijl hij aan eigen solomateriaal werkte, liep Barrett Pink Floyd's opnameruimte in Abbey Road Studios binnen. Hij arriveerde met een tandenborstel in zijn mond, zijn hoofd geschoren en zijn postuur zwaarder dan voorheen. Het duurde even voordat Waters en de anderen hem herkenden. Een vriend van de band, Storm Thorgerson, merkte later op dat Barrett even zat te praten maar afstandelijk leek.
Shine On gaat niet echt over Syd — hij is slechts een symbool voor alle extremen van afwezigheid waarin sommige mensen moeten vluchten omdat het de enige manier is waarop ze kunnen omgaan met hoe verdomd triest het is — het moderne leven, om je volledig terug te trekken. En dat vond ik vreselijk triest.
Barrett luisterde naar het nieuwe nummer en noemde het een beetje vreemd voordat hij aanbood gitaarpartijen toe te voegen. De band wees het voorstel af. Hij keerde nog een paar keer terug naar de studio, maar die korte ontmoetingen markeerden de laatste keer dat de leden hem zagen.
Het bezoek verdiepte de emotionele kern van het album. Zowel Shine on You Crazy Diamond als het titelnummer Wish You Were Here putten rechtstreeks uit Barretts verhaal en weefden persoonlijk verlies samen met bredere kritiek op de muziekindustrie. Waters heeft Barrett beschreven als een stand-in voor grotere maatschappelijke worstelingen met vervreemding en roem.
Waters heeft vaak gereflecteerd op de blijvende afwezigheid en opgemerkt dat hij Barrett al sinds 1968 miste. De thema's van emotionele barrières en omgaan met roem kwamen jaren later terug in de bandalbum The Wall uit 1979.
Syd Barrett overleed in 2007 aan alvleesklierkanker. Hoewel de bandleden in zijn latere decennia weinig contact met hem hadden, bleven zijn vroege songwriting en de aangrijpende laatste ontmoeting doorklinken in hun meest gevierde werk. Zijn verhaal blijft centraal staan bij het begrijpen van Pink Floyd's evolutie van psychedelische pioniers tot blijvende rockiconen.