Nederlandse filmmaker Tom Six heeft al lang controverse opgeroepen met zijn extreme horrorprojecten. Nu zet hij zelf de schijnwerpers op zich met een nieuwe, zelf geregisseerde documentaire die memoires, performancekunst en scherpe commentaar op de stand van de grensverleggende cinema combineert.
De drie Human Centipede-films, uitgebracht tussen 2009 en 2015, vestigden Six als een provocateur die bereid is groteske beelden verder te duwen dan de meeste regisseurs durven. De films werden vooral via video-on-demand op de markt gebracht, vonden een trouwe cultpubliek en lekten ook door naar de mainstreampopcultuur via verwijzingen in programma’s als South Park, The Simpsons en Saturday Night Live.
Six liet zich inspireren door eerdere exploitatiefilmmakers die floreerden op undergroundnotoriteit in plaats van kritische lof. Hij positioneerde zijn werk als een bewuste afwijzing van respectabiliteit en omarmde de rol van kermisuitbater in de traditie van regisseurs die gevaar en taboe verkochten.
Six kreeg veertien jaar geleden de diagnose multiple sclerose. Jarenlang hield hij de aandoening privé terwijl hij de symptomen onder controle hield. De ziekte vorderde uiteindelijk en de afgelopen zes jaar leeft hij grotendeels als kluizenaar in Amsterdam, met uitstapjes beperkt tot twee dagelijkse koffierondjes zonder cafeïne omdat gewone koffie zijn zenuwen aantast.
Ik ben een verdomde levende röntgenfoto. Ik heb enorme brainfog van alle medicijnen. Mijn gedachten zijn als roerei.
De nieuwe documentaire, getiteld The End of Tom Six en dit weekend in première op YouTube, toont een gestileerd zwart-witportret van de regisseur. Gefilmd met een kleine crew inclusief terugkerende excentrieke personages, mengt de film confessionele elementen met theatrale accenten. Six verschijnt in een zijden badjas en panamahoed en houdt een geestige monoloog waarin hij zijn artistieke keuzes verdedigt en tegelijk de realiteit van chronische ziekte documenteert.
Na de Human Centipede-serie voltooide Six in 2019 The Onania Club, een film met Chloë Sevigny over een groep vrouwen die opgewonden raken van het lijden van anderen. Ondanks het culturele bereik van de eerdere films wilde geen distributeur het nieuwe project oppakken. Six wijt de afwijzingen aan een veranderde markt die terughoudend is tegenover controverse en mogelijke censuur. Hij koppelt de daaruit voortvloeiende stress aan een verslechtering van zijn gezondheid.
De documentaire werpt een bredere vraag op voor de filmindustrie. Six vraagt zich af of er nog ruimte is voor films die bewust de grenzen van smaak en empathie overschrijden, of dat cinema een terrein is geworden waar zulke risico’s niet langer worden getolereerd. De film biedt geen gemakkelijke antwoorden, maar legt de onverbiddelijke verdediging van overtreding vast door een regisseur wiens eigen lichaam nieuwe grenzen oplegt.