Shavarsh Karapetyan, de zwemmer die 50 jaar geleden 20 levens redde in het meer van Jerevan

Exclusief interview met de Armeense held die 50 jaar geleden alles riskeerde uit instinct en discipline

Precies 50 jaar geleden werd Shavarsh Karapetyan een legende. De toenmalige jonge wereldkampioen vinzwemmen sprong zonder aarzelen het meer van Jerevan in om de passagiers te redden van een trolleybus die met 90 mensen aan boord zonk. Vandaag blikt de Armeense sporter in een exclusief interview, met hulp van zijn dochter Zara als vertaler, terug op die dag die zijn leven en dat van vele anderen veranderde.

Het instinct dat de rede voorging

Shavarsh Karapetyan had net een zware twintig kilometer lange training afgelegd met zijn broer Kamo toen hij het geraas hoorde. Het voertuig viel van de dijk en zonk 25 meter diep in het donkere, ijskoude water. “Ik besloot niet om te springen. Mijn lichaam bewoog voordat mijn geest kon reageren. Het was puur instinct”, herinnert hij zich. Hij verbood andere jongeren het water in te gaan en liet alleen zijn broer aan de oppervlakte blijven om de geredden op te vangen.

De zwemmer wist dat hij zes minuten zijn adem kon inhouden en dat hij samen met Kamo meer mensen kon redden. “Ik begreep duidelijk dat we als team meer konden redden: hij aan de oppervlakte, ik onder water”, legt hij uit.

Oriëntatie in totale duisternis

Het zicht was nul. Het slib op de bodem had het water veranderd in zwarte inkt. Karapetyan vertrouwde niet langer op zijn ogen en liet zich alleen leiden door zijn tastzin. Hij brak het achterraam met zijn benen, sneed zich ernstig en ging herhaaldelijk het voertuig in om lichamen naar buiten te halen. “Elke seconde die ik verloor, stierf er iemand. Dus verspilde ik geen seconde”, stelt hij.

De vergissing die zijn grens markeerde

De uitputting bereikte zijn hoogtepunt toen hij tijdens een van zijn laatste duiken met een leren stoel aan de oppervlakte kwam in plaats van een persoon. “Ik droom nog steeds soms van die stoel. Ik heb er nog steeds spijt van”, bekent hij. Het koude water van 12 tot 13 graden en de voorafgaande inspanning brachten hem bijna tot flauwvallen.

De gevolgen die een einde maakten aan zijn carrière

Sepsis en dubbele longontsteking hielden hem 45 dagen op de intensive care. De artsen vreesden voor zijn leven. Toch keerde hij terug naar de competitie en vestigde zijn laatste wereldrecord. “Mijn longen waren vernield. De ziekte won uiteindelijk”, betreurt hij. Hij stopte met topsport, maar wel als kampioen.

Een plicht, geen heldendaad

Shavarsh Karapetyan wijst het label held af. “Het is gewoon een plicht. En ik ben ervan overtuigd dat elke Armeniër hetzelfde zou hebben gedaan”. Zes jaar na de reddingsactie zorgde een artikel uit 1982 voor 60.000 brieven van bewonderaars uit de hele Sovjet-Unie, al benadrukt hij dat hij nooit erkenning zocht.

Het lot dat hem naar het meer bracht

Die dag zou hij meedoen aan het wereldkampioenschap in Hannover, maar hij werd niet geselecteerd. Hij keerde terug naar Jerevan om te trainen en volgens hem plaatste het lot hem precies waar hij nodig was. “Als ik in Hannover was geweest, waren die 20 mensen gestorven”, stelt hij overtuigd.

Van afgewezen turnen naar elitezwemmen

Als kind droomde hij ervan turner te worden zoals de olympiër Albert Azaryan. Een trainer raadde zijn vader af om met die sport door te gaan en de afwijzing trof hem hard. “Wat een mislukking leek, was in werkelijkheid het universum dat me naar mijn ware pad duwde”, reflecteert hij. Het zwemmen kwam toevallig op zijn pad en werd zijn bestemming.

De erfenis van discipline en opoffering

Zijn 17 wereldtitels, 13 Europese titels en 11 wereldrecords zijn het resultaat van jarenlange keiharde training. “Mijn pijn tolerantie, mijn vermogen om lijden te doorstaan, mijn discipline, dat alles is gesmeed door jaren van brute training”, verzekert hij. Vandaag raadt hij jonge sporters aan: “Train hard, want je weet nooit wanneer je training nodig is voor iets groters dan sport”.

Een boodschap voor wie twijfelt om te handelen

Tegen wie aarzelt in een noodsituatie zegt hij: “Vraag jezelf niet af of je het kunt. Vraag jezelf af wie je bent. Als je weet dat je kunt helpen, moet je helpen. Anders kun je jezelf geen man noemen”. Maar hij voegt een waarschuwing toe: “Het is dwaas om in het water te springen om iemand te redden zonder je eigen krachten in te schatten. Je moet je grenzen kennen”.

Het heldendom is geen gave. Het is een beslissing. Een beslissing die iedereen kan nemen. We hoeven er alleen maar op voorbereid te zijn. En we moeten voorbereid zijn, niet op de roem, maar op het offer.

— Shavarsh Karapetyan, Interview met Marca

Tags bij dit artikel