Retoriek over vernietiging door wereldleiders wekt angsten uit de ineenstorting van Joegoslavië weer op

Dreigementen van totale vernietiging door figuren als Trump en Poetin doen denken aan vooroorlogse propaganda die buren ooit tot vijanden maakte

Voordat het voormalige Joegoslavië in 1992 in een gewelddadige splitsing gleed, wezen bewoners van gemengde dorpen de mogelijkheid van oorlog af als ondenkbaar. Toch zorgde blootstelling aan nationalistische uitzendingen uit Belgrado en Zagreb, vol verhalen over oude grieven en dreigende complotten, er geleidelijk voor dat gesprekken tussen buren verstomden. Die ooit vertrouwde gezichten keerden zich al snel tegen elkaar, waarbij elke kant overtuigd was dat het alleen uit zelfverdediging handelde.

Toespraak van Trump bij de VN doet extreme taal herleven

Recente uitspraken van US President Donald Trump bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties brachten soortgelijke zorgen naar boven. Hij verklaarde dat hij een deal met Iran overwoog of, als alternatief, "de Islamitische Republiek te vernietigen en dat snel te doen, zonder hun ooit nog een kans te geven om mensen en landen te doden en te vernietigen." Hoewel Trump een geschiedenis heeft van dramatische uitspraken uit zijn zaken- en entertainmentachtergrond, blijven publieke dreigementen van massale uitroeiing zeer ongebruikelijk voor welk land dan ook, vooral voor een kernwapenstaat.

Iran en Rusland voegen zich in het patroon van sombere waarschuwingen

Iranian President Masoud Pezeshkian reageerde tijdens dezelfde VN-zitting door zijn land af te schilderen als doelwit van Amerikaanse vijandigheid. Toch kreeg Iran zelf voor 2015 te maken met unanieme sancties van de Veiligheidsraad vanwege zijn nucleaire activiteiten en herhaalde oproepen tot de vernietiging van Israël. Russian President Vladimir Putin benadert het thema anders en geeft aan klaar te zijn voor nucleaire aanvallen als een land zich verzet tegen zijn Oekraïne-campagne en past de doctrine aan om de drempel voor dergelijk gebruik te verlagen. Russische staatsmediafiguren hebben openlijk gesproken over het vernietigen van Londen of het hele Verenigd Koninkrijk, terwijl voormalig president Dmitry Medvedev vernietigingsdreigementen heeft geuit tegen Litouwen en Oekraïne.

Een kernoorlog is winnbaar.

— Sergei Karaganov, Opmerkingen over nucleaire strategie sinds het begin van de oorlog in Oekraïne

Historische studies tonen aan dat claims van zelfverdediging vaak agressie maskeren

Academisch onderzoek naar 261 conflicten tussen 1508 en 1941 toonde aan dat leiders die agressieoorlogen begonnen in 64 procent van de gevallen zelfverdediging aanvoerden. Het patroon houdt stand omdat bevolkingen zelden de kosten van oorlog accepteren tenzij ze ervan overtuigd zijn dat ze geen alternatief hebben. De Russische commentator Sergei Karaganov, een langjarig adviseur op nucleair beleid, heeft gepleit voor beperkte nucleaire aanvallen op Europese doelen om angst te herstellen, gevolgd door escalatie indien nodig, en suggereerde zelfs de "verdamping" van Duitsland onder bepaalde omstandigheden.

Propaganda normaliseert ooit ondenkbare ideeën

Nobelprijswinnaar voor de Vrede en Russisch journalist Dmitry Muratov merkte in 2023 op dat door de staat gecontroleerde televisie kernoorlog en wapens promoot als reclame voor alledaagse producten. Deze aanhoudende boodschappen, gecombineerd met claims dat een nucleaire uitwisseling beperkt kan blijven tot Europa zonder Amerikaanse vergelding, wijken af van de gezamenlijke verklaring uit 1985 van Michail Gorbatsjov en Ronald Reagan dat een kernoorlog niet gewonnen kan worden en nooit mag plaatsvinden.

Bredere risico's in een tijdperk van snelle verandering

Technologische verschuivingen, waaronder gevechtsdrones en vooruitgang in AI, voegen onzekerheid toe aan een al volatiele periode. Nu sommige langdurige verboden al aan het eroderen zijn, brengt de nonchalante behandeling van genocide en kernwapens als standaardbeleidsinstrumenten een bijzonder gevaar met zich mee. Wereldleiders moeten consequent vernietigingsretoriek uit elke bron afwijzen, hoewel de concentratie van dergelijke taal bij grote mogendheden het moeilijk maakt om terughoudendheid af te dwingen.

Tags bij dit artikel