Okinawa Saudade volgt immigrantwortels via dans op Tokyo Film Festival

Regisseur Matsubayashi Yoju volgt jonge Braziliaanse Okinawanen tijdens een culturele uitwisseling die traditie, herinnering en persoonlijke ontdekking combineert.

De nieuwe documentaire Okinawa Saudade biedt een intiem kijkje in identiteit en erfgoed door de ogen van jonge dansers uit de Okinawan-gemeenschap in Brazilië. Onder regie van Matsubayashi Yoju gaat de film in première in de sectie Nippon Cinema Now van het 39e Tokyo International Film Festival.

Matsubayashi ontwikkelde het project nadat hij tien jaar eerder tijd had doorgebracht met Okinawan-immigranten in Brazilië. Het verhaal draait om Yumi, die de klassieke Ryukyu Buyo-dans beoefent, en Everton, die de energieke Eisa-drumtraditie doceert. Beiden reizen naar Okinawa voor training en culturele onderdompeling.

Van gedwongen verplaatsing tot culturele herverbinding

Het eerdere werk van de regisseur, Okinawa/Santos, onderzocht de oorlogstijdse ontheemding van Japanse Brazilianen in de havenstad Santos, waar veel Okinawanen tot de verplaatste personen behoorden. Onderzoek in het Bunkyo-cultuurcentrum in het Liberdade-district van São Paulo bracht uitgebreide archieven aan het licht die door Okinawan-immigranten waren achtergelaten en hun vastberadenheid om de geschiedenis te bewaren benadrukten.

Ichariba choodee, dat is een uitdrukking in het Okinawan-dialect die betekent dat je als broer en zus bent, wat ze van mij vonden zodra ik hen interviewde.

— Matsubayashi Yoju, Regisseur, Interview over Okinawa Saudade

Dans overbrugt generaties en tradities

Matsubayashi bouwt de film op rond de zoektocht naar wortels, met dans als centrale rode draad. Hij merkt op dat Creative Eisa, ongeveer 45 jaar geleden in Brazilië ontwikkeld, verschilt van traditionele vormen doordat het sanshin-instrument en vocale elementen weglaat, maar desondanks een levende traditie op zichzelf is geworden.

Het jaar 2024 viel samen met de formele excuses van de Braziliaanse Amnesty Commission aan slachtoffers van de naoorlogse vervolging van Japanse immigranten. Deze achtergrond geeft extra emotionele lading aan het uitwisselingsprogramma dat Yumi en Everton naar Okinawa bracht.

Een first-person perspectief op verbondenheid

Anders dan de getuigenisstijl van zijn vorige film kiest Okinawa Saudade voor een persoonlijker benadering. De regisseur verschijnt zelf in beeld en voegt zijn eigen reflecties toe aan die van zijn onderwerpen. “Deze film gaat meer over dansen – dansen betekent dat er meer emotie bij komt kijken,” legt hij uit.

Ik denk dat als ik Okinawa/Santos niet als film had ontwikkeld, ik deze film Okinawa Saudade niet had kunnen maken. Tijdens het filmen heb je een coördinator nodig, een chauffeur, maar dat hoefde ik niet te regelen omdat zij alles voor me regelden en als vrijwilligers werkten.

— Matsubayashi Yoju, Regisseur, Opmerkingen over de steun van de gemeenschap tijdens de productie

Uitdagingen voor Japanse documentairemakers

Matsubayashi wijst op de toenemende financiële druk op onafhankelijke filmmakers in Japan. Lagere budgetten bij NHK en afhankelijkheid van prefecturale subsidies maken het voltooien van projecten als dit lastiger, wat bredere spanningen in de documentairesector weerspiegelt.

Tags bij dit artikel