Nathan Fielder en Lance Oppenheim maken van het Elizabeth Holmes-verhaal een spiegel voor waarheid en bedrog

De veelbesproken documentaire You Can See Everything bevraagt zijn eigen vorm en legt bloot hoe filmmakers en onderwerpen de realiteit manipuleren

Nathan Fielder en Lance Oppenheim hebben met hun film over Elizabeth Holmes en haar echtgenoot Billy Evans een sensatie in de nonfictie gecreëerd. Het project trekt grote publieken en intense discussie door waarheid zelf centraal te stellen en meerdere concurrerende versies van de gebeurtenissen te presenteren.

Documentaires worstelen al lang met vragen over authenticiteit

Robert Flaherty’s film Nanook of the North uit 1922 hielp het documentairegenre vormgeven, maar kreeg later kritiek omdat scènes werden geregisseerd en stand-ins werden gebruikt. Decennia later gebruikte Errol Morris in The Thin Blue Line dramatische reconstructies om een moordzaak te onderzoeken. Dat droeg uiteindelijk bij aan het ongedaan maken van een veroordeling, maar leidde ook tot debat over diezelfde technieken.

Michael Moore’s Fahrenheit 9/11 bracht later miljoenen mensen naar de bioscoop met zijn kritiek op het beleid van George W. Bush, maar kreeg ook kritiek omdat sommigen het als overdreven of onvolledig zagen. Deze eerdere werken laten zien dat controverse over manipulatie het genre al meer dan een eeuw begeleidt.

You Can See Everything voegt nieuwe lagen van misleiding toe

Nathan Fielder en Lance Oppenheim’s You Can See Everything onderscheidt zich doordat het waarheid centraal stelt in het onderzoek en die tegelijk ondermijnt. De film onderzoekt in hoeverre Holmes en Evans mogelijk liegen, maar is wel begonnen met medewerking van Holmes en maakt gebruik van meerdere camera-opstellingen die elke reactie vastleggen.

Fielder bouwde zijn reputatie op met programma’s die fictie en werkelijkheid vermengen, waaronder momenten in The Rehearsal die de grenzen zo overtuigend vervaagden dat deelnemers erdoor werden beïnvloed. Holmes zelf heeft jarenlang een vals verhaal rond Theranos gecreëerd, waardoor kijkers zich afvragen welke van haar uitspraken in de film oprechte verwarring weerspiegelen en welke strategisch bedoeld zijn.

‘I’m just trying to be accurate,’ zegt Fielder tegen het einde van zijn film, terwijl hij glashard liegt.

— Matt Pearce, journalist en commentator, Substack column

Zelfs de meest vertrouwde figuren opereren binnen een web van performance

Amanda Seyfried fungeert als surrogaat voor het publiek en haar reacties sturen de kijkers, maar ook zij is een actrice wier eerdere rollen overtuigende vertolkingen van historische of fictieve figuren betroffen. De film vertrouwt op de aanname dat deelnemers de realiteit onthullen, terwijl hun professionele achtergrond het tegendeel suggereert.

Bredere verschuivingen dagen uit wat als documentaire geldt

Andere recente nonfictieprojecten hebben vergelijkbare technieken toegepast, zoals Alex Gibney die een AI-avatar van Elon Musk creëerde of Ava DuVernay die kunstmatige intelligentie gebruikte om archiefbeelden te animeren. Deze keuzes komen te midden van snelle technologische ontwikkelingen die fabricage makkelijker maken en culturele omstandigheden die gedeelde feiten ondermijnen.

Sacha Baron Cohens nieuwe film Ali G: Who Iz I streeft vergelijkbare doelen na door sociale dynamieken bloot te leggen via gescripte performance in plaats van observerende beelden. Baron Cohen werkte eerder met Fielder samen aan Who Is America?, wat laat zien hoe de twee benaderingen kunnen samenkomen om onderliggende waarheden te onthullen.

Het genre weerspiegelt een tijdperk van wijdverbreide scepsis

You Can See Everything legt een cultureel moment vast dat wordt gekenmerkt door concurrerende persoonlijke waarheden en weerstand tegen externe uitdagingen. De kracht komt voort uit het documentaire-etiket, maar datzelfde etiket loopt het risico een vitaal onderzoeksgenre te veranderen in een ander vehikel voor postmodern spel.

De film opent uiteindelijk minder een venster op het nominale onderwerp en meer op het publiek zelf, dat navigeert in een omgeving waarin de objectieve realiteit steeds meer wordt betwist. Het levert entertainment en inzicht, maar laat open of de categorie documentaire haar traditionele autoriteit kan behouden.

Tags bij dit artikel