Het langlopende debat tussen Star Trek en Star Wars draait vaak om hoe elke franchise omgaat met technologie en storytelling. Star Trek presenteert geavanceerde uitvindingen zoals sneller-dan-licht-reizen en materie-replicatoren, en verankert die in wetenschappelijk klinkende terminologie die aanvoelt als gebaseerd op echte fysica. Star Wars daarentegen benadrukt lichtzwaardduels, mystieke krachten en heldhaftige queestes die klassieke fantasyverhalen weerspiegelen, ook al zijn ze verpakt in space-opera-elementen.

Atwood plaatst beide franchises in de fantasycategorie

In haar essaybundel In Other Worlds uit 2011 onderzoekt Margaret Atwood de dunne lijn tussen sciencefiction en fantasy. Ze concludeert dat beide grote franchises vooral in de laatste categorie thuishoren, omdat hun kern elementen verder gaan dan wat de huidige wetenschap kan ondersteunen. Atwood komt tot dit standpunt na een publieke uitwisseling met collega-schrijfster Ursula K. Le Guin.

Le Guin en Atwood verschillen over historische plausibiliteit

Le Guin neigde ernaar sciencefiction te reserveren voor verhalen gebaseerd op ideeën die in theorie zouden kunnen plaatsvinden, terwijl fantasy onmogelijke verschijnselen dekte. Atwood merkt op dat oudere werken zoals Frankenstein of The War of the Worlds als sciencefiction zouden kunnen gelden volgens Le Guins norm, omdat ze overtuigingen weerspiegelden die ten tijde van het schrijven gangbaar waren. Zelf hanteert zij vandaag een strengere maatstaf en beschouwt ze veel elementen die ooit als speculatief werden gezien nu als duidelijk fantastisch.

De weergave in Star Trek van humanoïde aliens die snel een vreedzame interstellaire alliantie vormen, zet de serie volgens Atwood verder af van harde realiteit. Hoewel sneller-dan-licht-reizen theoretisch mogelijk blijft, komen de uniforme verschijning en het gedrag van buitenaardse wezens in de franchise haar voor als handige narratieve middelen in plaats van wetenschappelijke projecties.

Star Trek als utopische wensvervulling

Atwood wijst er ook op dat de originele Star Trek-serie fungeert als utopische fictie, een subgenre dat een geïdealiseerde toekomst schetst waarin de mensheid haar tekortkomingen heeft overwonnen. Deze framing plaatst de serie dichter bij fantasyliteratuur die betere werelden verbeeldt dan bij rigoureuze wetenschappelijke extrapolatie. Fans mogen de serie nog steeds sciencefiction noemen, maar de optimistische toekomstvisie sluit aan bij klassieke wensvervullingsverhalen.