Meer dan drie decennia na het begin van zijn regiecarrière blijft James Gray zijn eigen koers varen in een industrie die geobsedeerd is door de volgende grote hit. De filmmaker achter titels als Little Odessa, We Own the Night, Two Lovers, Ad Astra en Paper Tiger krijgt de lifetime achievement award Pardo alla Carriera op het Filmfestival van Locarno.
Gray stelt dat de voortdurende drang naar originaliteit vaak het punt mist. Hij herleidt zijn gevoeligheden tot films van voor het einde van de jaren zeventig die zijn smaak hebben gevormd en ziet geen noodzaak om een breuk met het verleden af te dwingen. De regisseur vergelijkt de fixatie op nieuwheid met een zakelijke mentaliteit die verbonden is met auteursrechten en kapitalisme in plaats van met blijvende emotionele waarheid.
This idea that we have to create something ‘new’ is actually very much a business concept. It’s rooted in the idea of copyrights and capitalism, rather than reminding people of what is true: emotion, beauty and transcendence.
Hij wijst erop dat Picasso putte uit oude Afrikaanse kunst en Stanley Kubrick elementen uit stomme films gebruikte voor The Shining en 2001: A Space Odyssey, als bewijs dat grote makers altijd vrijelijk hebben geleend.
Grays films nemen een ongebruikelijke middenpositie in die zowel uitdagingen als creatieve vrijheid heeft gebracht. Hij erkent de commerciële moeilijkheden maar benadrukt dat deze positie ruimte biedt voor complexe morele vragen en diepgang van personages zonder de narratieve drive op te geven. Sterren als de vaste medewerker Joaquin Phoenix, Brad Pitt in Ad Astra en Adam Driver en Scarlett Johansson in Paper Tiger voelen zich aangetrokken tot die aanpak.
De regisseur beschrijft zijn methode met acteurs als het geven van ruimte om het moment te bewonen in plaats van dictaat over de manier van spreken. Hij merkt op dat Scarlett Johansson zijn reputatie had onderzocht voordat ze tekende voor Paper Tiger en de autonomie waardeerde die hij acteurs biedt.
Ondanks de turbulentie in de industrie is Gray optimistischer dan vijf jaar geleden. Hij gelooft dat het groeiende bewustzijn van kunstmatige intelligentie het verlangen van het publiek naar authentiek werk heeft aangescherpt. Revivalbioscopen die klassiekers zoals de Italiaanse film Il Sorpasso uit 1962 vertonen, zouden uitverkocht zijn, wat wijst op een bredere cinefiele opleving.
I feel like my best work is ahead of me. When he was my age, Hitchcock hadn’t yet made Vertigo, Psycho or The Birds. My prime is right now.
Hij schrijft zijn geleidelijke carrièretraject toe aan het feit dat hij niet in zelfgenoegzaamheid is vervallen en zegt dat hij het publiek nog steeds een of twee echt grote films verschuldigd voelt. Gray blijft trots op zijn meest recente werk, Paper Tiger, en toont geen tekenen van vertraging.