- Wereld
- Buitenland
- Binnenland
- Sport nieuws
    - Voetbal nieuws
    - Formule 1 nieuws
    - Wielrennen
    - Ajax nieuws
    - Feyenoord nieuws
    - PSV nieuws
- Economie
- Wetenschap
- Showbiz/Media
- Computer nieuws
- Gaming nieuws
    - PS4 nieuws
    - Xbox One nieuws
- Hardware nieuws

Netanyahu en Eisenkot botsen over defensie-uitgaven, schuld en integratie van ultra-orthodoxen nu verkiezingen naderen

Israël gaat dinsdag naar de stembus terwijl de campagne wordt gedomineerd door Iran, nationale veiligheid en de nasleep van drie jaar conflict. Premier Benjamin Netanyahu en zijn voornaamste rivaal, oud-generaal Gadi Eisenkot, hebben zich bijna uitsluitend op die thema’s gericht.

Onder de oppervlakte ligt een dieper economisch verschil dat de volgende regering moet aanpakken. De strijd draait om de vraag hoe Israël zijn verhoogde defensiebehoeften financiert terwijl de publieke schuld stijgt en structurele zwaktes door de oorlog aan het licht komen.

Netanyahu pleit voor militaire zelfredzaamheid

Benjamin Netanyahu wil van Israël een ‘Super Sparta’ maken en honderden miljarden sjekel investeren in grotere militaire onafhankelijkheid. Hij stelt dat de economie nu defensieprioriteiten moet ondersteunen na jaren van beperkte uitgaven die vroeger groei bevorderden.

Jarenlang hielden we de defensie-uitgaven onder controle om economische groei te stimuleren. Nu moet de economie defensie ondersteunen, want zonder veiligheid is er geen economie.

De premier krijgt kritiek, ook van de centrale bank, omdat hij suggereert dat Israël zich voorbereidt op mogelijke sancties via cryptomunten en een alternatief economisch systeem te midden van toenemende internationale isolatie.

Eisenkot richt zich op structurele hervormingen en integratie van ultra-orthodoxen

Gadi Eisenkot wil de defensieopbouw financieren via hervormingen die de overheidsschuld verlagen, die de afgelopen drie jaar sterk is gestegen. Zijn aanpak benadrukt het betrekken van de snel groeiende ultra-orthodoxe bevolking bij de militaire dienst en de arbeidsmarkt, en het beëindigen van vrijstellingen die hen lang hebben beschermd tegen dienstplicht.

Economen zien de verkiezingen als een cruciaal moment. “De komende verkiezingen vormen een kruispunt voor de economie, met uitkomsten die waarschijnlijk grote gevolgen zullen hebben”, zei Rafael Gozlan, hoofdeconoom bij IBI Investment House in Tel Aviv.

Sterke groei maskeert diepere kwetsbaarheden

Op papier toont de Israëlische economie veerkracht. Buitenlandse directe investeringen bereikten vorig jaar een record van 26 miljard dollar, de groei overtreft die van veel andere landen en de sjekel behoort tot de sterkste valuta ter wereld. Toch waarschuwen analisten voor ernstige structurele problemen.

De defensie-uitgaven bedragen bijna 8 procent van het bbp, het hoogste percentage onder westerse landen. Netanyahu’s voorgestelde opbouw van 450 miljard sjekel over twaalf jaar kan de schuld tegen 2035 opstuwen naar 85 procent van het bbp, tegen ongeveer 60 procent voor de aanval van Hamas in oktober 2023, aldus de centrale bank.

Braindrain en demografische druk nemen toe

Oppositiefiguren benadrukken het risico dat geschoolde werknemers vertrekken. “Wanneer ik bij huiskamerbijeenkomsten vraag wat hun grootste angst is als Netanyahu aan de macht blijft, is het meest gehoorde antwoord: ‘Dat mijn kinderen hun spullen pakken en het land verlaten’”, zei Shaul Meridor, voormalig ambtenaar van het ministerie van Financiën die nu met Eisenkot meedoet.

Ongeveer 100.000 Israëliërs vertrokken in 2023 en 2024, meer dan in voorgaande jaren, onder wie academici, ingenieurs en artsen, blijkt uit gegevens van de Universiteit van Tel Aviv. De trend lijkt zich in 2025 voort te zetten.

Vrijstellingen voor ultra-orthodoxen belasten arbeidsmarkt en begroting

Netanyahu heeft zich verzet tegen het oproepen van ultra-orthodoxe mannen ondanks een uitspraak van het Hooggerechtshof, om allianties met religieuze partijen te behouden. Dit heeft herhaalde oproepen van reservisten, waaronder velen uit de techsector, afgedwongen tegen hogere kosten dan het integreren van nieuwe rekruten.

Eén op de vier eersteklassers bezoekt nu ultra-orthodoxe scholen die vaak kernvakken als wiskunde en Engels overslaan, wat zorgen oproept over toekomstige arbeidsparticipatie en afhankelijkheid van subsidies. Oppositieleiders stellen dat een alternatieve regering integratie actiever zou nastreven en mogelijk het aantal actieve militaire fronten zou verminderen.

De Bank of Israel heeft opgeroepen tot bredere hervormingen, waaronder meer investeringen in publieke diensten die nu achterblijven bij het OESO-gemiddelde. Onderzoekers van het Institute for National Security Studies waarschuwen dat zware defensie-uitgaven ten koste gaan van toekomstige groeimotoren en civiele behoeften.