Documentaire van Maiken Baird laat stem van Edward Said over Palestina en intellectuele integriteit herleven

Edward Said: Between Worlds schetst de ballingschap, het activisme en de blijvende kritiek van de geleerde op westerse narratieven via archiefbeelden en persoonlijke geschiedenis

De Deense filmmaker Maiken Baird schetst een overtuigend portret van de Palestijnse geleerde Edward Said in haar nieuwste documentaire Edward Said: Between Worlds. De film laat zien hoe Said het debat over de Palestijnse zaak heeft veranderd door zijn geschriften en publieke pleidooien, met name via zijn invloedrijke boek The Question of Palestine uit 1979.

Said ziet de Palestijnse strijd als aanwezigheid versus interpretatie

Said beschreef het conflict als een strijd tussen bevestiging en ontkenning en spoorde kijkers aan om de mechanismen te onderzoeken waardoor één verhaal de historische verslagen domineerde. Zijn analyse positioneerde Israël als een koloniaal project van kolonisten en bevestigde tegelijk de menselijkheid en geschiedenis van de Palestijnen, een standpunt dat destijds de heersende westerse opvattingen uitdaagde en dat vaak nog steeds doet.

Archiefbeelden brengen Saids leven en ideeën op het scherm

Baird, bekend als executive producer van Icarus en Orwell: 2+2=5, put uit uitgebreide archieven met interviews, lezingen, homevideo’s en familiefoto’s. De documentaire volgt Said vanaf zijn geboorte in Jeruzalem in 1935 en de verhuizing van het gezin naar Caïro vóór de Nakba van 1948, via zijn opleiding in de Verenigde Staten op een kostschool, Princeton en Harvard, tot zijn lange carrière aan Columbia University.

Vroege fragmenten tonen Said die benadrukt dat hij literatuurprofessor is en niet alleen activist, waarmee hij de spanning illustreert tussen zijn wetenschappelijke werk en politieke betrokkenheid. Voice-overs geven zijn frustratie weer over pogingen om Palestijnse verhalen het zwijgen op te leggen, waarbij hij opmerkt dat die onderdrukking zijn volk deed lijken op wezen zonder oorsprong of verhaal.

Persoonlijke terugkeer naar de Palestijnse identiteit vormt later werk

De film volgt Saids herontdekking van zijn wortels na zijn huwelijk met de Libanese schrijfster en activiste Mariam. Reizen naar Beiroet, betrokkenheid bij bevrijdingsbewegingen en intensieve studie van het Arabisch hielpen hem patronen van anti-Arabische berichtgeving in westerse media te herkennen. Deze ervaringen leidden tot boeken als Orientalism uit 1978 en Culture and Imperialism uit 1993.

Baird gaat ook in op Saids latere desillusie met figuren als Yasser Arafat en zijn pleidooi voor één staat waarin Israëli’s en Palestijnen gelijkwaardig kunnen samenleven. De documentaire merkt op dat Saids argumenten van decennia geleden nog steeds aansluiten bij debatten die vandaag plaatsvinden.

Wanneer er een Palestijnse poging is om een verhaal te vertellen, om het verhaal van Palestina op een dramatische en realiseerbare manier te presenteren, wordt dat aangevallen en gestopt. Zo lijken we alsof we wezen zijn, alsof we geen oorsprong hebben, alsof we als volk geen verhaal hebben.

— Edward Said, Archiefinterview uit de documentaire

Film zoekt distributeur na festivalpremières

Edward Said: Between Worlds ging in première op de filmfestivals van Toronto en New York en kreeg daar sterke reacties. De film zoekt nu bredere distributie. Hij bouwt voort op eerdere projecten zoals Mike Dibbs film Edward Said: The Last Interview uit 2004, maar biedt via Bairds blik nieuwe politieke context.

Tags bij dit artikel