De deelname van Magnus Carlsen aan het Total Chess in Boedapest blijkt een van de meest bescheiden in zijn professionele carrière. De 35-jarige Noor heeft een balans van één overwinning en negen remises in het klassieke schaak, wat hem 22 ELO-punten heeft gekost en hem op de rand van de 2800-grens brengt.
Deze daling zou de huidige wereldleider in een kwetsbare positie brengen. Als Garry Kasparov ook maar één partij zou spelen, zou hij de eerste plaats heroveren die Carlsen sinds januari 2010 onafgebroken inneemt. Ook de Amerikaan Fabiano Caruana zou hem die plek kunnen afnemen.
In de vorige ronde van het Hongaarse evenement besloot Carlsen niet op te komen tegen de Kazachse Bibisara Assaubayeva, die op plaats 334 van de wereldranglijst staat. De Noordse grootmeester had de overwinning in de knock-out al veiliggesteld na een 3,5-0,5 in de blitzpartijen en 2-0 in de rapidpartijen, waardoor het resultaat in het versnelde klassieke formaat geen waarde had voor de eindstand van de match.
Een nederlaag zou echter wel directe gevolgen hebben gehad voor zijn ELO-score. De beslissing, door sommigen als onsportief bestempeld, lijkt voorlopig geen officiële sancties op te leveren.
Het incident heeft het debat over de relevantie van het ELO-systeem nieuw leven ingeblazen. Het systeem dateert uit de jaren zeventig en is later door andere sporten zoals tennis overgenomen. In het schaak kan een speler zijn score jarenlang behouden zonder te spelen en die met één prestatie herstellen.
Deze eigenschap botst met de historische behoefte van het schaak aan een charismatische figuur die de sport bij het brede publiek vertegenwoordigt. Namen als Capablanca, Alekhine, Fischer of Karpov markeerden hun tijd juist door hun status als onbetwiste leiders.
De huidige wereldkampioen, de Indiër Gukesh, staat momenteel op plaats 27 van de ranglijst. Dit verschil tussen titel en klassering heeft de spanningen tussen het ratingsysteem en de populariteit van het spel benadrukt.
Voor Carlsen, die in 2022 afstand deed van de wereldtitel wegens gebrek aan motivatie, lijkt de prioriteit nu te liggen bij het behouden van zijn positie op de ELO-lijst boven andere competitieve verplichtingen.