Aleksandar Vučić geeft nederlaag toe na overwinning studentenbeweging bij Servische vervroegde verkiezingen

Recordopkomst en protesten over dodelijke bouwramp beëindigen decennium van de sterke man aan de macht

De Servische leider Aleksandar Vučić gaf de nederlaag toe bij de vervroegde parlementsverkiezingen en droeg de macht over aan een door studenten geleide beweging die opkwam met beloften om corruptie te bestrijden en de uitholling van de democratie te stoppen.

De Studentenlijst behaalde 53 procent van de stemmen tegen 39 procent voor de partijen van Vučić, volgens de vrijwel volledige uitslagen die maandag werden bekendgemaakt. Daarmee komt een einde aan meer dan tien jaar dominantie van de Servische sterke man die banden onderhield met Rusland, China, de Verenigde Staten en Europa.

Protesten over dodelijke ramp leiden tot politieke omwenteling

Een grassroots-campagne die ontstond uit woede over een dodelijk bouwongeval bracht uiteindelijk Vučić ten val. De instorting van een stationsoverkapping waarbij in 2024 zestien mensen om het leven kwamen, leidde tot maanden van demonstraties. Universiteitsstudenten leidden de protesten en wezen op officiële corruptie en nalatigheid.

Vučić, 56, schreef de vervroegde verkiezingen meer dan een jaar eerder uit in de hoop terug te keren als premier nadat hij was afgetreden als president. De strategie, naar het voorbeeld van zijn bondgenoot Vladimir Poetin, mislukte toen de opkomst 69 procent bereikte, het hoogste percentage in 33 jaar.

Nieuw politiek landschap ontstaat in Servië

Servië staat nu voor een grote heroriëntatie. Het nieuwe parlement zal in wezen uit twee grote blokken bestaan, waardoor veel gevestigde partijen aan de kant worden gezet. De socialisten, voorheen geleid door de overleden sterke man Slobodan Milošević, verloren hun zetels voor het eerst in achttien jaar.

Een nieuwe volksvertegenwoordiging zou al volgende maand bijeen kunnen komen. De vertrekkende parlementsvoorzitter Ana Brnabić begint binnenkort met gesprekken over de vorming van een nieuwe regering. De Studentenlijst heeft nog geen kandidaat voor het premierschap aangewezen.

Dit is de overwinning van de overtuiging dat Servië het beter kan en zal doen. We roepen alle burgers op om vreedzaam en waardig te handelen. We hebben maandenlang niet gevochten om het te verliezen.

— Radomir Šaičić, leider van de beweging, Verklaring na de verkiezingsuitslag

Vučić claimt buitenlandse inmenging zonder bewijs

Negenennegentig minuten nadat de stembureaus sloten, vertelde Vučić aan zijn aanhangers dat de Studentenlijst profiteerde van “directe steun van sommige Europese landen en de Amerikaanse deep state, die ook tegen” president Donald Trump is. Hij noemde de beweging “alleen maar aannemers die vuil werk doen” maar leverde geen bewijs.

Hij beloofde een snelle terugkeer en zei dat hij “hen veel eerder zal verslaan dan ze denken”. Vučić wordt de tweede lang regerende Oost-Europese leider die dit jaar ten val komt, na zijn bondgenoot Viktor Orbán die zes maanden eerder de macht verloor in Hongarije.

Prioriteiten liggen bij corruptiebestrijding en contractherziening

De nieuwe parlementariërs willen corruptie aanpakken, de rechterlijke macht hervormen, de kiesregels verbeteren en de pluriformiteit in de media vergroten. Grote infrastructuurprojecten die onder Vučić met beperkte transparantie zijn gesloten, worden onder de loep genomen, waaronder het 2,4 miljard dollar kostende Expo 2027-project dat als zijn persoonlijke nalatenschap werd gepromoot.

Servië scoorde het slechtst in twintig jaar op de Corruption Perceptions Index 2025 van Transparency International. De nieuwe leiding heeft aangegeven dat het de EU-toetredingsonderhandelingen niet zal overhaasten en een eventuele uitnodiging aan een referendum kan onderwerpen.

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, verwelkomde de machtswisseling op X en zei dat de EU “klaarstaat om hervormingen te steunen”.

Geopolitieke evenwichtsoefening zal waarschijnlijk voortduren

De vertegenwoordigers van de beweging zijn voorzichtig gebleven over gevoelige buitenlandpolitieke kwesties zoals de status van Kosovo en sancties tegen Rusland. Analisten verwachten dat Servië zijn zorgvuldige evenwicht tussen Oost en West zal blijven nastreven ondanks de wisseling van de wacht.

Tags bij dit artikel