VS stelt gesprekken met Iran uit vanwege Israëlisch offensief in Libanon

Reis van JD Vance naar Zwitserland opgeschort na akkoord van 60 dagen over nucleair programma en olie in Straat van Hormuz

De poging van de Verenigde Staten om direct hooggeplaatste onderhandelingen met Iran te starten, heeft twee dagen na het tekenen van een voorlopig akkoord plotseling vertraging opgelopen. Het document stelt een termijn van zestig dagen vast om een definitief akkoord te bereiken over het Iraanse nucleaire programma en om de olie-export via de Straat van Hormuz weer op het niveau van voor het conflict te brengen.

Vance annuleert nachtvlucht naar Zwitserland

Vicepresident JD Vance zou vrijdagavond vertrekken naar een bergcomplex in het Zwitserse dorp Obbürgen om de technische gesprekken met zijn Iraanse counterparts te beginnen. Zijn team en verschillende journalisten hadden zich al verzameld op Joint Base Andrews bij Washington, terwijl in Zwitserland tientallen functionarissen van het Witte Huis en media zijn komst afwachtten.

Donderdagavond werd de reis zonder voorafgaande aankondiging opgeschort. Het Witte Huis liet weten dat Vance, door president Donald Trump aangewezen om de onderhandelingen te leiden, en zijn delegatie weliswaar klaarstonden, maar dat de logistieke details niet rond waren en de vicepresident in Washington zou blijven. De officiële verklaring benadrukte dat de organisatie van dergelijke gesprekken nooit eenvoudig of voorspelbaar is.

Iran stelt delegatie uit vanwege Israëlische aanwezigheid

De beslissing viel samen met een bericht van Al-Mayadeen, een pan-Arabisch kanaal met banden met Hezbollah, dat Iran het vertrek van zijn team naar Zwitserland uitstelt vanwege de huidige Israëlische militaire campagne in Libanon. Premier Benjamin Netanyahu had donderdag verklaard dat de Israëlische troepen een veiligheidszone in Zuid-Libanon zouden handhaven zolang de veiligheidsbehoeften van Israël dat vereisen.

Noch Israël noch Hezbollah nemen deel aan het akkoord. Iran eist de Israëlische terugtrekking uit de zuidelijke Libanese strook die het bezet, hoewel de voorlopige tekst alleen de territoriale integriteit van Libanon noemt zonder die terugtrekking expliciet te eisen.

Jamenei steunt directe onderhandelingen

Enkele uren voor de opschorting had Vance journalisten in het Witte Huis gewaarschuwd dat hij er niet zeker van was dat de gesprekken dat weekend zouden plaatsvinden. Kort daarna steunde de Iraanse hoogste leider, ayatollah Mojtaba Khamenei, de face-to-face gesprekken met de Verenigde Staten in een kort officieel communiqué. Khamenei verduidelijkte dat die gesprekken niet zouden betekenen dat de positie van de vijand wordt geaccepteerd.

De steun van Khamenei, die ernstig gewond raakte bij de Amerikaanse aanval op 28 februari waarbij zijn vader om het leven kwam, geeft de Iraanse positie enige ruimte. De hardliners in de regering van Teheran hebben jarenlang directe dialoog met Washington afgewezen, vooral na Trumps terugtrekking uit het nucleaire akkoord van 2015 tijdens zijn eerste ambtstermijn.

Het nucleaire akkoord en de controle op uranium

Het akkoord dat Trump in Versailles sloot met de Franse president Emmanuel Macron en, afzonderlijk, met de Iraanse president Masoud Pezeshkian, verplicht Iran tot het verdunnen van zijn voorraden hoogverrijkt uranium onder internationaal toezicht. De tekst verbiedt Iran het verwerven of ontwikkelen van kernwapens.

Analisten zien Iran met onderhandelingsvoordeel

Experts zoals Rosemary Kelanic van Defense Priorities wijzen erop dat Iran aan de tafel komt met meer zekerheid na het afsluiten van de Straat van Hormuz en het veroorzaken van wereldwijde economische impact. De Verenigde Staten willen nu terug naar de status quo van voor de oorlog. Neil Quilliam van Chatham House meent dat de Iraanse top denkt een voordeel te hebben en dat de steun voor de gesprekken intern een boodschap van gelijkwaardigheid uitzendt.

Interne kritiek op het akkoord in de VS

Sommige hardline-republikeinen betwijfelen of Trump een pact steunt dat Iran mogelijk geld zou opleveren. Senator Roger Wicker uitte zorgen dat het akkoord de resultaten van de Amerikaanse luchtcampagne zou uithollen en bekritiseerde vooral het fonds van 300 miljard dollar voor de wederopbouw van Iran. Trump en Vance hebben herhaald dat er geen Amerikaanse belastinggelden worden gebruikt en dat het fonds pas na voorafgaande hervormingen in Teheran wordt geactiveerd.

Onzekerheid over de toekomst van de onderhandelingen

De tijdelijke opschorting van Vances reis laat het proces in een fase van diplomatieke en technische onzekerheid achter. De Iraanse eis tot Israëlische terugtrekking uit Zuid-Libanon lijkt een van de grootste obstakels te worden voor het hervatten van de gesprekken in Zwitserland. De komende dagen worden cruciaal om te zien of diplomatieke kanalen de logistieke en politieke eisen kunnen oplossen voordat de wereldwijde olievoorraden opraken.