De Verenigde Staten heeft een plotselinge en verstrekkende poging gelanceerd om een einde te maken aan Rusland’s oorlog in Oekraïne, waarbij Europa overrompeld wordt en gedwongen wordt tot moeilijke keuzes over veiligheid en alliantieverbintenissen.
Amerikaanse diplomaten dringen er bij functionarissen in zowel Moskou als Kiev op aan om nieuwe ideeën te onderzoeken over NAVO-uitbreidingsregels, militaire uitrusting en troepeninzet op het continent. In een opvallende zet vroeg Washington aan Oekraïne of het de Donbas-regio zou overdragen aan Rusland in ruil voor toetreding tot het NAVO-bondgenootschap.
Europese regeringen hebben lang volgehouden dat het vechten moet ophouden voordat er gesprekken over troepenbewegingen of alliantie-structuren beginnen. Toch erkenden verschillende EU-leiders op een top vrijdag de noodzaak om gelijktijdig in gesprekken te participeren om invloed te behouden bij de Verenigde Staten.
Sommige deelnemers suggereerden ook het debat over een mogelijk NAVO-lidmaatschap van Oekraïne te heropenen. Het alternatief, zo merkten ze op, zou Europa buitenspel zetten terwijl anderen de uitkomsten bepalen of het risico lopen dat de Trump-administratie het hele initiatief laat varen.
Amerikaanse onderhandelaars betogen dat geloofwaardige NAVO-achtige bescherming voor Oekraïne gecombineerd met een breder begrip over Europese veiligheid langdurige impasses over grondgebied kan doorbreken. Beide partijen zouden ook economische prikkels krijgen onder deze aanpak.
Het plan brengt duidelijke risico’s mee voor landen het dichtst bij Rusland. Litouws minister van Buitenlandse Zaken Kęstutis Budrys waarschuwde dat de oostflank niet als onderhandelingspion kan dienen en wees elke terugkeer naar invloedssferen af.
De oostflank is natuurlijk geen onderhandelingspion, en er kunnen geen invloedssferen zijn.
De activiteit is de afgelopen weken versneld na de Democratische overwinning bij de congresverkiezingen. Gezanten Jared Kushner en Steve Witkoff herstelden directe contacten tussen Rusland en Oekraïne en spraken later met Vladimir Poetin.
Het tweetal staat gepland om donderdag Oekraïense en Europese functionarissen te ontmoeten in Berlijn om de veiligheidsregelingen na de oorlog voor Kiev te bespreken. Verdere rondes van door de VS bemiddelde gesprekken worden daarna verwacht, hoewel exacte data nog niet vaststaan.
Volodymyr Zelenskyy heeft Europese regeringen opgeroepen vertegenwoordigers te benoemen voor de lopende onderhandelingen, daarbij wijzend op een smalle window voor vooruitgang. Hij gaf aan bereid te zijn Amerikaanse voorstellen over veiligheidszaken te overwegen als die stevige toezeggingen bevatten over NAVO- en EU-lidmaatschap plus aanhoudende militaire en wederopbouwsteun.
Voor het eerst hoor ik uit Oekraïne dat er geen militaire oplossing is, dat we ons moeten richten op het vinden van een diplomatieke aanpak.
Ondanks de hernieuwde betrokkenheid is Moskou niet teruggekomen op zijn kernposities die eind 2021 voor het eerst werden geformuleerd. Het blijft grenzen zoeken aan NAVO-inzet in landen die na 1997 toetraden en heeft beperkte wederkerige reducties van eigen troepen nabij EU-grenzen aangeboden.
Op de EU-top verwierpen leiders dergelijke ruilverkopen ronduit. Ze begonnen echter wel te bespreken hoe Oekraïne uiteindelijk tot het bondgenootschap zou kunnen toetreden als de territoriale realiteit verandert.
Op vrijdag benoemden EU-leiders een groep nationale veiligheidsadviseurs uit het blok en vijf belangrijke hoofdsteden — Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Italië en Polen — om Europese belangen te vertegenwoordigen in de technische gesprekken die volgen.