Vijf epische boeken die de geest van Homerus' Odyssee vangen

Oude mythen, wraakverhalen en oorlogsreflecties die naast het klassieke verhaal van thuiskomst en transformatie staan.

Christopher Nolan's The Odyssey heeft mensen na slechts een paar weken in de bioscoop weer naar Homerus doen grijpen. De opwinding is voorspelbaar in een hype-gedreven cyclus. De sterkere reden om naar vergelijkbare verhalen te zoeken ligt in wat het originele gedicht lezers eigenlijk biedt: monsters, heimwee, een lange oorlog en een held die zichzelf moet heruitvinden om zijn eigen deur te bereiken. Weinig werken houden die reikwijdte vol zonder vaart te verliezen. De vijf titels hieronder slagen daarin door iets essentieels van Homerus over te nemen en uit te breiden tot volledig uitgewerkte werelden.

Virgil bouwt de mythische wortels van Rome in de Aeneis

In opdracht om Rome te verbinden met de gevallen stad Troje, leverde Virgil een van de grootste prestaties uit de literatuur. Het eerste deel volgt zijn held over de Middellandse Zee op een manier die doet denken aan Odysseus, terwijl het tweede deel hem plaatst in een conflict op Italiaanse bodem dat de schaal van de Ilias weerspiegelt. Ook hierin komt een afdaling in de onderwereld voor, een vast element voor grote antieke helden.

Virgil zou het onvoltooide werk na zijn dood hebben willen vernietigen. Keizer Augustus negeerde die wens en liet het verschijnen, omdat hij de waarde herkende van een verhaal dat Rome's oorsprong rechtstreeks aan Troje verbond. De noodlottige liefde tussen Aeneas en Dido, koningin van Carthago, blijft een van de krachtigste elementen van het gedicht, bijna een meesterwerk op zichzelf binnen het grotere epos.

Dante Alighieri vervolgt de reis in De goddelijke komedie

Weinige auteurs hebben zichzelf met zoveel durf in hun eigen verhaal geplaatst. Dante plaatst zichzelf in de hel en rekruteert Virgil, rechtstreeks uit de Aeneis, als gids door het hiernamaals. Het resultaat is een directe voortzetting van de traditie die begon met The Odyssey, al verschuift het doel van een fysiek thuis naar de staat van de ziel.

Persoonlijke vendetta's komen overal naar voren, terwijl Dante echte pausen en politieke figuren onder de verdoemden noemt. Virgil's rol eindigt bij de drempel van het paradijs, waar een heidense dichter niet verder kan, en Beatrice neemt het over als gids.

Alexandre Dumas verkent geduldige wraak in De graaf van Monte Cristo

Een zeeman die verraden en gevangengezet wordt, ontdekt verborgen schatten en besteedt jaren aan het systematisch ontmantelen van het leven van degenen die hem kwaad deden. De boog weerspiegelt Odysseus die vermomd terugkeert om af te rekenen, maar Dumas verplaatst het verhaal naar het 19e-eeuwse Frankrijk en spreidt de planning over honderden pagina's.

Edmond Dantès slaat niet zomaar terug. Hij creëert situaties waarin zijn vijanden zichzelf te gronde richten terwijl ze denken dat ze de touwtjes in handen hebben. Lezers die bewonderen hoe Odysseus stilletjes de ondergang van de vrijers voorbereidt voordat hij zijn boog spant, herkennen dezelfde berekende geduld.

T.H. White balanceert verwondering en tragedie in De eens en toekomstige koning

De roman opent met luchtige scènes van een jongen die wordt onderwezen door een tovenaar die achteruit in de tijd leeft, compleet met pratende dieren en humor. Daarna verschuift het verhaal bewust naar hartzeer. Die beweging tussen betovering en verdriet bevindt zich in hetzelfde emotionele register als The Odyssey, waar monsters en heimwee op dezelfde pagina naast elkaar bestaan.

White schreef een groot deel van het boek tijdens de Tweede Wereldoorlog en gebruikte de Arthur-legende om te onderzoeken wat oorlog met nobele idealen doet. Merlyn kent het einde vanaf het begin, wat een schaduw van onvermijdelijkheid over elke scène werpt. De meeste zachtere of speelsere navertellingen van koning Arthur die volgden, staan duidelijk in het schuld van dit werk.

Homerus' De Ilias completeert het beeld van de Trojaanse oorlog

Waar The Odyssey de terugkeer van één man volgt, toont De Ilias de oorlog die hij probeert achter zich te laten. Odysseus verschijnt hier als een soldaat onder velen en observeert hoe Achilles zich terugtrekt uit de strijd om een betwiste buit terwijl het conflict zonder hem doorgaat.

Het gedicht concentreert zich op slechts enkele weken aan het einde van een tien jaar durend beleg. Binnen dat venster bevat het Achilles' woede, de dood van zijn naaste metgezel en de nacht waarin Hectors vader het vijandelijke kamp binnenkomt om het lichaam van zijn zoon op te eisen. Brutaal maar ook in staat tot onverwachte tederheid, verandert het werk het begrip van Homerus wanneer het na het latere epos wordt gelezen.

Tags bij dit artikel