Usmanov en Fridman uit EU-sanctielijst verwijderd via regionale diplomatie

Frankrijk regelt vrijstelling voor Usmanov in gevangenenruil met Azerbeidzjan, terwijl Fridman profiteert van Luxemburgse arbitragezaak

Russische miljardairs Alisher Usmanov en Mikhail Fridman zijn de meest prominente zakenmannen die van de sanctielijst van de Europese Unie zijn gehaald in verband met de oorlog in Oekraïne. Het besluit kwam tot stand via ingewikkelde diplomatieke kanalen en niet door directe druk van president Vladimir Putin.

Frankrijk leidde de inspanningen om de beperkingen voor Usmanov op te heffen als onderdeel van een bredere overeenkomst rond de vrijlating van een Franse staatsburger die in Azerbeidzjan vastzat. Fridman kreeg verlichting bijna als bijeffect toen Luxemburg zijn positie in een grote arbitragezaak wilde beschermen.

Frankrijk ontketent fel EU-debat over vrijstelling voor Usmanov

Parijs verraste de andere EU-landen door voor te stellen Usmanov van de sanctielijst te halen. De stap leidde tot scherpe interne verdeeldheid en dreigde kortstondig duizenden bestaande maatregelen te ondermijnen die sinds de Russische invasie in 2022 zijn opgelegd.

Usmanovs woordvoerder en Fridman zelf weigerden commentaar te geven op de ontwikkelingen.

Poetin houdt afstand terwijl tycoons eigen oplossingen zoeken

Poetin heeft Russische zakenlieden in besloten bijeenkomsten verteld dat persoonlijke sancties hun eigen verantwoordelijkheid zijn. Deelnemers aan die sessies meldden dat de president consequent benadrukte dat tycoons zelf hun weg uit de beperkingen moeten vinden.

Usmanov, die niet tot Poetin’s binnenste kring wordt gerekend, lijkt die aanwijzing te hebben opgevolgd door gebruik te maken van langdurige contacten in voormalige Sovjetstaten.

Netwerken in Centraal-Azië en de Kaukasus blijken doorslaggevend voor Usmanov

De 73-jarige zakenman, geboren in Oezbekistan, heeft daar een ereburgerschap en brengt er veel tijd door. Hij onderhoudt nauwe banden met president Shavkat Mirziyoyev, die eerder Usmanovs privé-Airbus A340 heeft gebruikt voor internationale reizen.

Usmanov onderhoudt ook warme betrekkingen met de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev. In een verjaardagsboodschap van december 2023 prees hij Aliyev als een natuurlijk leider met een groot hart en een briljant verstand.

Andere rijke Russen zullen dit ongetwijfeld nauwlettend volgen. De les die zij eruit kunnen trekken is dat sancties niet alleen via de rechter, maar ook via politieke relaties met individuele EU-regeringen kunnen worden aangevochten.

— Grégoire Roos, directeur van de programma’s Europa en Rusland en Eurazië bij Chatham House, Reactie op het EU-sanctiebesluit

Gevangenenruil maakt diplomatieke uitwisseling compleet

Frankrijks streven naar vrijstelling voor Usmanov maakte deel uit van een regeling voor de vrijlating van twee gevangenen in Azerbeidzjan. Aliyev verleende de Franse staatsburger Michael Ryan gratie de dag na het EU-besluit. Ryan had een straf van tien jaar gekregen op beschuldiging van spionage.

Frankrijk verwelkomde de gratie als een humanitair gebaar. Het Azerbeidzjaanse ministerie van Buitenlandse Zaken reageerde niet op verzoeken om commentaar.

Fridman krijgt verlichting via Luxemburgse juridische druk

Luxemburg vroeg om opheffing van de sancties tegen Fridman om zichzelf te beschermen tegen een arbitrageclaim van ongeveer 16 miljard dollar. De zakenman stelt dat de handhaving van de sancties een investeringsbeschermingsverdrag schond en hem aanzienlijke schade berokkende.

Fridman, die zowel de Israëlische als de Russische nationaliteit bezit, had bijna de hoop opgegeven na gedeeltelijke juridische overwinningen maar nog steeds onder sancties te vallen.

Bredere implicaties voor sanctiebeleid en elite-netwerken

De EU verlengde de sancties tegen andere personen op de lijst met drie jaar als onderdeel van het compromis dat de twee vrijstellingen mogelijk maakte. Oekraïne uitte felle kritiek, waarbij president Volodymyr Zelenskyy stelde dat geen enkele naam per ongeluk op de lijst staat.

Analisten wezen erop dat dit precedent andere gesanctioneerde Russen kan aanmoedigen om juridische procedures te combineren met politieke lobby via derde landen. Usmanov en Fridman blijven onder Amerikaanse en Britse sancties vallen, waardoor de praktische impact van het EU-besluit beperkt blijft.

Tags bij dit artikel