Terry Gilliam's The Zero Theorem onderzoekt de zin van het leven in een corporatieve dystopie

De film uit 2013 combineert sterrenmacht met existentiële thema's ontleend aan Kafka, Beckett en Camus.

Terry Gilliam keerde terug naar vertrouwd dystopisch terrein met zijn release uit 2013 The Zero Theorem. De film schetst een wereld halverwege de 21e eeuw die wordt gedomineerd door kille corporaties, waarin een wiskundige worstelt met een diepzinnige filosofische vraag.

Sterrenbezetting draagt het cerebrale verhaal

Christoph Waltz speelt Qohen Leth, een teruggetrokken data-analist in dienst van het raadselachtige Mancom. Zijn opdracht is om wiskundig te bepalen of het bestaan enige zin heeft. Matt Damon maakt een memorabele late verschijning als vertegenwoordiger van het bedrijf die somber nieuws brengt over het project en Leths aanstelling.

De bijrollen worden vervuld door David Thewlis als Leths leidinggevende, Tilda Swinton als een kunstmatige intelligentie-therapeut en verdere optredens van Mélanie Thierry, Sanjeev Bhaskar, Ben Whishaw en Peter Stormare. Het productieontwerp barst van de chaotische beelden die kenmerkend zijn voor Gilliam, afgewisseld met niet-aflatende reclame op alom aanwezige schermen.

Filosofische invloeden vormen het verhaal

Scenarist Pat Rushin putte uit grote existentiële en absurdistische denkers. De eindeloze corporatieve machinerie en Leths bureaucratische gevangenschap doen denken aan Franz Kafka. Zijn wachten op een levenveranderend telefoontje roept Samuel Becketts Wachten op Godot op. De centrale worsteling verwijst het meest direct naar Albert Camus en de mythe van Sisyphus.

Personages fungeren vaak eerder als spreekbuizen voor concurrerende visies op zin versus absurditeit dan als volledig uitgewerkte individuen. Leths fysieke aftakeling en zijn afhankelijkheid van virtualrealityhulpmiddelen vervagen verder de grens tussen echte kwaal en psychologische projectie.

Kritische respons benadrukt visuele kracht en narratieve uitdagingen

Recensenten waren verdeeld. Matt Zoller Seitz van RogerEbert.com gaf tweeënhalf ster uit vier en noemde de allegorische plot dichtbij maar uiteindelijk onbevredigend, terwijl hij het dicht gelaagde productieontwerp prees. Hij merkte op dat meerdere elementen in elk beeld concurreren, maar toch verbonden blijven met de kernideeën van de film.

In its better moments, 'Zero Theorem' does seem like the work of a brilliantly cranky cartoonist who's spent years obsessing over what the world has become, then finally sat down, opened a sketchbook and started drawing. The problem is, once you've watched 'Zero Theorem,' you'd rather go look at the sketchbook.

— Matt Zoller Seitz, RogerEbert.com, Review of The Zero Theorem

Andere critici, onder wie Stephanie Zacharek in The Village Voice, wezen eveneens op het opvallende productieontwerp, maar vonden elders minder om te bewonderen. De film scoort over het algemeen lager in Gilliams oeuvre volgens recensenten.

Gilliam kreeg zijn gewenste einde

De regisseur verzette zich tegen een optimistischere, conventionele afloop. Samen met Waltz stond hij erop dat het slot waardigheid te midden van absurditeit toont in plaats van een gemakkelijke oplossing. Die keuze past bij de filosofische kern van het project.

Tags bij dit artikel