Schots eerste minister John Swinney heeft de druk opgevoerd voor een nieuw referendum over onafhankelijkheid en wijst het voorstel van premier Andy Burnham voor nauwere samenwerking en een nieuw kader van regionale bevoegdheden af.
Swinney sprak op de jaarlijkse conferentie van de Scottish National Party in Aberdeen en wees op de vijfde opeenvolgende verkiezingsoverwinning van de SNP in mei als bewijs dat de zaak voor onafhankelijkheid nog nooit zo sterk is geweest. Zijn uitspraken kwamen een dag nadat Burnham de voordelen van het behoud van het Verenigd Koninkrijk benadrukte.
“De wind staat nu stevig in de zeilen van de Schotse onafhankelijkheidsbeweging,” zei Swinney tegen de afgevaardigden. “We winnen dankzij één simpele waarheid: Schotland is klaar om onafhankelijk te zijn.”
Constitutionele vraagstukken blijven voorbehouden aan Westminster. Het Britse Hooggerechtshof oordeelde in 2022 dat Holyrood geen referendum kan houden zonder goedkeuring van Londen. Schotland mist de wettelijke route die Noord-Ierland heeft via het Goede Vrijdagakkoord van 1998.
In een toespraak in Zuid-Schotland de vorige dag herhaalde Burnham zijn verzet tegen onafhankelijkheid en riep politici op zich te concentreren op alledaagse zorgen zoals de kosten van levensonderhoud in plaats van constitutionele discussies. Hij waarschuwde dat Schotse gemeenschappen achterop kunnen raken als Holyrood niet meegaat in de aanpak van Westminster om Engelse regio’s meer zeggenschap te geven.
Swinney verwierp het idee dat verdere devolutie de toekomst van Schotland zou bepalen en stelde dat het het land alleen maar zou tegenhouden.
Sommigen denken dat we gewoon zoals Manchester moeten zijn. Daar ben ik het helaas niet mee eens. Schotland is geen stad. We zijn geen regio. We zijn een natie, en binnenkort zullen we een onafhankelijke natie zijn.
Swinney riep niet op tot onmiddellijke wijzigingen in het juridische kader, maar startte een campagne gericht op kiezers die nog twijfelen over soevereiniteit. “Onze tegenstanders willen het misschien niet toegeven, maar onze referendumcampagne over Schotse onafhankelijkheid is al begonnen,” zei hij. “Onafhankelijkheid is heel, heel dichtbij.”
Een Survation-peiling in opdracht van de SNP, gehouden tussen 18 september en 12 oktober, toonde 52 procent steun voor onafhankelijkheid tegen 48 procent, exclusief onbesliste respondenten. Schotland wees onafhankelijkheid in 2014 af met 55 procent tegen 45 procent.
Het debat is beïnvloed door de brexit. Schotland stemde in 2016 met 62 procent tegen 38 procent om in de Europese Unie te blijven, terwijl het Verenigd Koninkrijk als geheel koos voor vertrek. Voorstanders betogen dat onafhankelijkheid een weg terug naar de EU zou bieden.
We hoeven niet gevangen te zitten in de brexit. Terug in het hart van Europa, dat is het Schotland dat ik kies.
Burnham heeft recentelijk aangegeven open te staan voor een Britse herintreding in de EU, wat dat argument zou kunnen verzwakken door een alternatieve route zonder afscheiding te bieden.
De hernieuwde push van Swinney volgt op de winst van de SNP met 58 van de 129 zetels in Holyrood in mei, waarbij de onafhankelijkheidsgezinde Scottish Greens er nog 15 aan toevoegden. Het resultaat gaf pro-onafhankelijkheidspartijen hun grootste meerderheid ooit.
Swinney heeft ook samengewerkt met andere nationalistische leiders in het Verenigd Koninkrijk en eist samen met Welshe en Ierse vertegenwoordigers constitutionele hervorming en toekomstig EU-lidmaatschap als onafhankelijke staten. “Unionisten zijn verenigd in hun paniek,” zei hij.