Stanley Kubrick maakte het einde van A Clockwork Orange cynischer

De regisseur koos voor een scenario dat een later hoofdstuk uit de roman omvormde tot een beklemmende slotverklaring over geweld en mislukte reclassering.

Stanley Kubrick regisseerde twee baanbrekende sciencefictionfilms in korte tijd achter elkaar. Terwijl 2001: A Space Odyssey geldt als het ultieme voorbeeld van harde sciencefiction, sloeg zijn opvolger A Clockwork Orange drie jaar later een donkerder, dystopischer weg in.

De film uit 1971 bewerkt Anthony Burgess' roman uit 1962, maar wijkt sterk af aan het slot. Kubrick gebruikte de Amerikaanse editie waarin het laatste hoofdstuk ontbrak en besloot die structuur aan te houden, waardoor het einde cynischer uitpakt dan in het boek.

Het centrale verhaal van A Clockwork Orange

Alex DeLarge, gespeeld door Malcolm McDowell, leidt een gewelddadige bende, de droogs, door een sombere toekomstige versie van Groot-Brittannië. Na herhaalde misdaden verraden zijn eigen volgelingen hem. Gearresteerd en opgesloten, meldt Alex zich vrijwillig aan voor de experimentele Ludovico-techniek in de hoop op vervroegde vrijlating.

De behandeling zorgt ervoor dat hij intense misselijkheid voelt bij het zien of denken aan geweld. Bijwerkingen maken hem ook lichamelijk ziek als hij Beethovens muziek hoort. Vrijgelaten in een veranderde wereld krijgt hij te maken met wraak van eerdere slachtoffers en kan hij zich niet verdedigen.

Het sombere slot van de film wijkt af van de roman

In de laatste momenten van de film verklaart Alex via de voice-over dat hij genezen is. Hij voelt geen misselijkheid meer bij gewelddadige gedachten of Beethoven, wat suggereert dat hij zijn oude leven zal hervatten. Het slot toont hem omringd door glimlachende figuren in zowel de werkelijkheid als in fantasie, terwijl de aftiteling loopt op een versie van "Singin' in the Rain".

I was cured, all right!

— Alex, in Stanley Kubrick's A Clockwork Orange, Film narration

Kubrick hoorde voor de productie over het laatste hoofdstuk van de roman, maar besloot dat het niet paste bij de toon die hij voor ogen had. In Burgess' boek keert Alex kort terug naar de misdaad, maar wordt hij ouder en begint hij zijn pad in twijfel te trekken na een ontmoeting met een heropgevoede droog. De roman hint op mogelijke verlossing.

Kubricks aanpassingen versterken het pessimisme van het verhaal

Door zonder dat verlossende hoofdstuk te eindigen, laat de film Alex onberouwvol achter en mogelijk gesteund door de staat nadat de Ludovico-techniek averechts werkt. De behandeling maakt hem een onwaarschijnlijke martelaar terwijl de cyclus van geweld doorgaat. Deze nadruk zorgt ervoor dat de beroemde zin met meer finaliteit en scherpte landt dan in de bronroman.

Tags bij dit artikel