Severance en Klara and the Sun delen diepe thema's over identiteit en menselijke waarde

Apple TV+-serie en roman van Kazuo Ishiguro stellen allebei de vraag wat iemand tot een persoon maakt als het leven alleen nog nut dient.

De Apple TV+-serie Severance heeft al veel vergelijkingen opgeroepen met andere verhalen over werk en de geest. Toch komt een van de nauwste verwanten niet uit de televisie, maar uit de literatuur. Klara and the Sun, de roman uit 2021 van Kazuo Ishiguro, onderzoekt op rustige wijze veel van dezelfde ideeën over wie we zijn als ons bestaan slechts één beperkt doel dient.

Severance en Klara and the Sun benaderen identiteit vanuit tegengestelde hoeken

Op het eerste gezicht verschillen de twee werken sterk. Severance sluit kantoormedewerkers op in een bedrijf dat hun herinneringen splitst tussen hun professionele en persoonlijke zelf. Klara and the Sun volgt een kunstmatige vriendin die is gekocht om het een ernstig zieke kind minder eenzaam te maken. Het ene verhaal verloopt als een puzzel, het andere ontvouwt zich met literaire traagheid. Toch confronteren beide dezelfde zorg: wat gebeurt er als iemand, of iets dat op een persoon lijkt, alleen wordt gewaardeerd om zijn output.

Creator Dan Erickson splitst personages in ‘innies’ en ‘outies’ die één lichaam delen maar geen herinneringen. De serie beschouwt herinnering als de kern van het zelf. Zonder gedeelde ervaringen kan dezelfde fysieke vorm twee verschillende individuen bevatten.

Ishiguro stelt een verwante vraag via verteller Klara. Ze is gebouwd om mensen zo nauwkeurig te bestuderen dat ze hen exact kan nabootsen en wordt zelfs overwogen als mogelijke vervanging voor het stervende kind Josie. De roman vraagt of een perfecte imitatie gelijkstaat aan het worden van die persoon. Beide verhalen antwoorden nee. Ze verwerpen het idee dat identiteit alleen te herleiden is tot data, patronen of prestaties.

Beide werken tonen mensen als vervangbare instrumenten

De scherpste overeenkomst ligt in hoe elk verhaal nut behandelt. Bij Lumon Industries in Severance bestaan medewerkers alleen om vage maar cruciale taken uit te voeren, terwijl het bedrijf alle andere aspecten van hun leven wegneemt. Waarde is gelijk aan productiviteit en werknemers worden uitwisselbare onderdelen.

Klara kent een vergelijkbaar lot. Eigenaren kopen Artificial Friends, zetten ze in voor een specifieke rol en gooien ze weg als de taak is voltooid. Ze vecht niet tegen het systeem en claimt geen superioriteit. Haar aandacht blijft gericht op het helpen van Josie, ook als dat haar veel kost. De meeste sciencefiction toont machines die mens willen worden. Ishiguro keert het patroon om: Klara wil alleen haar ontwerp vervullen, terwijl de menselijke personages de grens tussen persoon en machine proberen te vervagen.

De verhalen vragen wat iemand werkelijk uniek maakt

Beide werken komen uit op dezelfde kernvraag. Als gedrag en patronen perfect kunnen worden gerepliceerd, wat blijft er dan nog over dat typisch menselijk is? Severance onderzoekt dit via geheugensplitsingen die bij elke liftrit nieuwe versies van hetzelfde individu creëren. Kijkers moeten bepalen of het werk-ik en het thuis-ik evenveel gewicht hebben.

Klara and the Sun komt via observatie tot een vergelijkbare conclusie. Klara beheerst spraak, gebaren en routines met opmerkelijke precisie. Ze ziet geleidelijk dat identiteit ook groeit uit relaties en gedeelde geschiedenis. Die verbindingen zijn niet over te dragen naar een ander lichaam, hoe geavanceerd de technologie ook is. De innies in Severance vechten voor dezelfde erkenning: zij zijn complete mensen, geen verlengstukken van hun andere zelf. Persoonlijkheid, zo stellen beide verhalen, kan niet worden bepaald door instituties of algoritmes.

Stille waarschuwingen over geleidelijke technologische concessies

Geen van beide verhalen steunt op dramatische robotopstanden of wereldwijde rampen. Ze schetsen toekomsten die dicht bij het heden liggen. Werknemers in Severance ruilen delen van zichzelf voor carrièrevoordelen. Families in de roman grijpen naar kunstmatige metgezellen om eenzaamheid in de kindertijd op te lossen, terwijl genetische keuzes de samenleving stilletjes veranderen. Verandering komt via kleine, herhaalde keuzes die langzaam normaal worden. Beide richten zich op hoe mensen zichzelf hervormen rond nieuwe technologie in plaats van op machines die de mensheid overnemen.

Lezers die Severance waarderen om zijn vragen over bewustzijn en de grens tussen leven en functie, zullen in Klara and the Sun een natuurlijke metgezel vinden. De roman beweegt zich van tl-kantoren naar open luchten en intieme gesprekken. Hij fluistert waar de serie haar stem verheft, maar beide komen uit op dezelfde verontrustende waarheden.