Premier Rob Jetten heeft zijn minderheidsregering overeind gehouden na vier dagen van intense onderhandelingen en daarmee een derde nationale verkiezing in minder dan vier jaar voorkomen.
De drie partijen in de regeringscoalitie hebben een akkoord bereikt dat meer gestructureerde, langetermijnafspraken met oppositiepartijen vereist. Het akkoord lost echter niet op of de centrumpartij steun moet zoeken bij links of rechts.
De coalitie stond op het punt uiteen te vallen toen D66, de centrumpartij onder leiding van Jetten, de handen ineensloeg met het Christen-Democratisch Appèl en twee linkse partijen. Samen keurden ze een miljonairsbelasting goed ondanks verzet van de conservatieve Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. Om een volledige crisis te voorkomen besloten de coalitiepartners duidelijke procedures in te stellen voor toekomstige fiscale beleidsbesprekingen met de oppositie in plaats van te vertrouwen op incidentele deals.
Omdat er geen officieel steunakkoord is, blijft het moeilijk om meerderheden te vinden voor wetsvoorstellen. Het kabinet zal voor elk voorstel opnieuw met de oppositie moeten onderhandelen.
De regering-Jetten trad in februari aan met beloften om langdurige economische knelpunten in Nederland aan te pakken, het thuisland van Europa’s meest waardevolle bedrijf ASML Holding NV. Prioriteiten zijn het verlichten van het woningtekort, het oplossen van vertragingen bij milieutoestemmingen en het aanpakken van knelpunten in het elektriciteitsnet.
Negen maanden na aantreden slaagt de coalitie er nog steeds niet in om voldoende steun te vinden voor haar plannen. Hoewel de partijen betere coördinatie hebben beloofd, is het onzeker of dit genoeg stemmen oplevert voor ambitieuze veranderingen.
Een van de meest urgente kwesties blijft de stikstofcrisis, mede veroorzaakt door de intensieve landbouwsector in Nederland. Hoge emissies blijven nieuwe bouwprojecten blokkeren voor milieutoestemmingen, waardoor woningbouw en infrastructuurwerkzaamheden stagneren.
Verschuivingen in kiezersvoorkeuren hebben centrum-rechtse steun naar extremere partijen geduwd te midden van anti-immigratiesentiment. De Volkspartij voor Vrijheid en Democratie, die tot 2024 veertien jaar aan de regering deelnam, is voorzichtiger geworden met samenwerkingen, vooral met de progressieve PRO-partij, wat linkse afspraken bemoeilijkt.
Steun van rechts brengt ook complicaties met zich mee. De BoerBurgerBeweging, de op een na grootste partij in de Eerste Kamer, heeft haar steun voor het belastingplan van volgend jaar gekoppeld aan concessies op het belangrijkste milieubeleid van de regering.
Als de coalitiepartijen dat als onderhandelingsmiddel accepteren, worden onderhandelingen over toekomstige begrotingen een complete vrijmarkt.
De Nederlandse overheidsfinanciën blijven solide vergeleken met sommige eurogebiedslanden, met een schuld onder de 50 procent van het bbp. Toch beperken langere periodes van zwakke of demissionaire regeringen het vermogen om langetermijnbeslissingen te nemen die het ondernemersklimaat versterken.
Politieke instabiliteit vormt een grotere bedreiging voor beleidsuitvoering dan voor fiscale geloofwaardigheid, aldus Bert Colijn, hoofdeconoom van ING in Nederland.