Riot Act van Pearl Jam vangt de onrust na 9/11 en creatieve vrijheid

Het album uit 2002 markeerde een rauwe, experimentele wending voor de band na een jaar van wereldwijde omwenteling.

Pearl Jam domineerde de jaren negentig met een reeks platina-albums die het grunge-tijdperk hielpen definiëren. Begin jaren 2000 stond de band echter voor een heel ander cultureel landschap. Hun zevende studioalbum, Riot Act, verscheen in 2002 na een jaarlange pauze en weerspiegelde de onzekerheid van de periode na 11 september.

Het album verscheen op een moment dat de wereld ontwricht leek. Pearl Jam vertaalde die instabiliteit in een album dat los, melancholiek en bewust onvoorspelbaar aanvoelde. Terwijl sommige trouwe luisteraars het zagen als een breuk met het klassieke geluid van Ten of Vs., omarmden anderen de verschuiving naar opener songwriting.

Een band reageert op wereldwijde omwenteling

Riot Act ontstond nadat de Binaural-tour in 2000 was afgerond. In de tussenliggende maanden veranderden de aanslagen van 11 september het Amerikaanse leven en de politiek ingrijpend. Het album weerspiegelt dat gevoel van angst, verwarring en voorzichtig optimisme. De teksten werden introspectief en existentieel, terwijl de muziek tussen stijlen schoot zonder zich vast te leggen op één groove.

Het ontbreken van een duidelijke radiosingle droeg bij aan de bescheiden verkoopcijfers. Het werd het eerste Pearl Jam-album dat de top twee van de Billboard 200 miste. Dat gebrek aan een heldere ingang verklaart misschien waarom Riot Act vaak over het hoofd wordt gezien, maar juist de eigenschappen die het album uit de mainstream hielden, geven het blijvende aantrekkingskracht.

Vroege nummers leiden luisteraars terug naar vertrouwd terrein

De eerste drie songs blijven dichter bij het gevestigde geluid van de band. "Can't Keep" bouwt gestaag op een ritmische puls. "Save You" levert de scherpe riffs en urgente vocals die fans van Eddie Vedder verwachten. "Love Boat Captain" volgt een klassieke rockstructuur met poëtische, introspectieve regels.

De meest kenmerkende en experimentele momenten van het album

Daarna gaat Riot Act vreemder terrein op. "Cropduster" wisselt zonder waarschuwing van toonsoort en maatsoort, wat een improviserend, bijna jazzachtig gevoel creëert. De teksten weerspiegelen de onevenwichtige structuur van het nummer: "I thought the world / Turns out the world thought me."

"Help Help," grotendeels geschreven door bassist Jeff Ament, leunt op falsetto-harmonieën en een dromerige, basszware arrangement die psychedelisch aanvoelt. "Bu$hleaguer" kiest voor een gesproken tekst en scherpe politieke commentaar op de regering-Bush, in de geest van folkprotestliederen.

Een van de meest blijvende nummers van het album, "I Am Mine," combineert een donkere sfeer met stille bevestiging. De centrale regel, "The in between is mine," biedt een zeldzame noot van persoonlijke agency te midden van de omringende turbulentie.

In rock&roll, I should be able to do whatever I want.

— Eddie Vedder, 2003 Rolling Stone interview

Riot Act viert uiteindelijk de capaciteit van rock om zich zonder regels te uiten. Twintig jaar later blijft de rommelige, onderzoekende energie luisteraars belonen die de band op haar eigen onvoorspelbare voorwaarden tegemoet willen treden.

Tags bij dit artikel