Nabil Ayouch kiest al jaren voor de vrijheid om verhalen te vertellen die hem raken, ook als dat niet overal in goede aarde valt. De Franco-Marokkaanse filmmaker onderzoekt al bijna dertig jaar sociale werkelijkheid en geeft een stem aan personages die zich verzetten tegen de beperkingen in hun leven.
Op het 47e Cairo International Film Festival, waar hij de internationale jury leidt, ontving Ayouch tijdens de openingsceremonie de Golden Pyramid Lifetime Achievement Award. Hij sprak openhartig over de risico’s die zijn vak met zich meebrengt.
Film maken betekent het risico nemen dat je verkeerd begrepen wordt. Iedereen wil graag geliefd zijn. Maar als ik alleen maar geliefd wilde zijn, zou ik denk ik iets anders doen dan cinema.
Deze terugkeer heeft een bijzondere betekenis. Bijna dertig jaar geleden draaide Ayouch er zijn debuutfilm Mektoub en won hij twee prijzen. Sindsdien keert hij regelmatig terug, aangetrokken door de intense en stimulerende sfeer van de stad.
De drijfveer waarmee hij begon, is nog altijd even sterk. Ayouch wijst op wereldwijde onrechtvaardigheden als blijvende bron van energie. Elke dag wordt hij wakker met boosheid, maar ook met liefde en passie voor de mensheid, vastbesloten om zowel schoonheid als strijd in zijn werk te laten zien.
Zijn vroege jaren in Sarcelles, een arbeiderswijk ten noorden van Parijs, hebben die houding gevormd. Lokale leraren en jongerenwerkers in een cultureel centrum hielpen hem pijnlijke ervaringen om te zetten in iets constructiefs. Zonder hen, zegt hij, was hij waarschijnlijk nooit regisseur geworden.
Ayouch heeft intussen zeven culturele centra in Marokko geopend om jonge mensen dezelfde kansen te bieden.
Films als Ali Zaoua, Casablanca Beats, Much Loved en Everybody Loves Touda draaien om mensen die hun eigen lot willen bepalen. Ayouch weigert personages te reduceren tot hun ellende.
Ik moet iemand ontmoeten wiens ziel me aantrekt, niet alleen omdat diegene een moeilijk leven heeft gehad, maar vanwege het verlangen om uit een kooi te ontsnappen, om los te breken uit iets wat hem of haar gevangen houdt. Ik hou niet van personages die slachtoffer zijn.
Volgens hem droeg deze weigering om vrouwen als machteloos af te schilderen bij aan de felle kritiek op Much Loved, zijn film uit 2015 over sekswerkers in Marrakech. De onafhankelijkheidsdrang van de personages, in plaats van passief lijden, zorgde voor de controverse.
Ondanks de lifetime achievement-prijs ziet Ayouch die als een mijlpaal halverwege zijn carrière. Hij wil overstappen naar intiemere personagestudies en politiek benaderen via persoonlijke relaties in plaats van expliciete thema’s.
Zijn volgende film, Run, With No Tears, gaat begin januari in Marokko in productie. Vimala Pons speelt de hoofdrol, met Maryam Touzani en Nisrin Erradi in de cast. Het project loopt via zijn productiebedrijf Ali n’ Productions.
Ayouch heeft geen behoefte om zijn eerdere films opnieuw te bekijken of te veranderen. Hij zou ze precies zo opnieuw maken.