Met de Franse presidentsverkiezingen nog vijf maanden verwijderd, verkeert de centrumpartij die Emmanuel Macron heeft opgebouwd in ernstige problemen. Peilingen wijzen op een overwinning in de eerste ronde voor extreemrechtse leider Marine Le Pen, gevolgd door hardlinkse kandidaat Jean-Luc Mélenchon op de tweede plaats. Dat scenario zou twee uitersten tegenover elkaar stellen in de tweede ronde en Le Pen mogelijk de sleutels van het Élysée opleveren.
Le Pen scoort momenteel rond de 35 procent, een voorsprong die vooral wordt gedreven door wijdverbreide ontevredenheid over de situatie in Frankrijk onder Macron. Het land geldt nu als de zwakke schakel in Europa op het gebied van groei, begrotingstekorten en staatsschuld. In die context wordt het voor tegenstanders moeilijker om extreemrechts als onverantwoordelijk af te doen. Le Pen presenteert zich als verdediger van de koopkracht met beloften om de btw te verlagen, ook al waarschuwen critici voor mogelijke inflatoire effecten.
Haar nadruk op wet en orde spreekt vooral oudere kiezers aan, na recente incidenten met plunderingen en straatdemonstraties. Tegelijkertijd heeft Le Pen haar imago verzacht door eerdere ideeën over een vertrek uit de euro of de Europese Unie te laten varen.
De prestaties van de centrumpartij-kandidaten zijn zwak. Oud-premier Édouard Philippe heeft zich gericht op begrotingsdiscipline in een campagne die tot nu toe vooral kiezers boven de 65 aanspreekt. Zijn cijfers zijn sinds de zomer sterk gedaald. Oud-minister van Onderwijs Gabriel Attal heeft een dynamischere aanpak geprobeerd, maar zonder noemenswaardig succes.
Binnen de centrumpartij wordt Christine Lagarde, president van de Europese Centrale Bank, genoemd als mogelijke verrassingskandidaat. Zo’n stap zou vooral de chaos in de Franse politiek onderstrepen en biedt geen garantie op sterke verkiezingskansen voor een technocraat zonder gevestigde partijbasis.
De race blijft onzeker. Peiler Adelaide Zulfikarpasic van Ipsos stelt dat het kandidatenveld nog lang niet vastligt. Recente gesprekken tussen verschillende centrumpolitici, waaronder Attal en burgemeester van Cannes David Lisnard, wijzen op een mogelijke voorverkiezing naar Amerikaans model om stemmenversnippering tegen te gaan.
Philippe toont weinig interesse om aan zo’n initiatief mee te doen. Toch zullen de combinatie van peilingsdruk en mogelijke voorverkiezingen waarschijnlijk leiden tot minder mainstreamkandidaten. Le Pen lijkt verzekerd van een plek in de tweede ronde. De directe strijd gaat erom of Mélenchon de tweede plaats kan behouden, waarbij verrassingskandidaat Teddy Riner, de olympisch judokampioen, mogelijk jongere kiezers wegtrekt van de harde linkerzijde.
Recente enquêtes tonen dat zorgen over de Franse overheidsfinanciën bij veel burgers hoger scoren dan immigratie. Het algemene pessimisme over het vermogen van de verkiezingen om echte verandering te brengen blijft hoog. Hoewel Le Pen leidt, wekt ze geen breed enthousiasme. Haar aanpak van de tekortproblemen zal nauwlettend worden gevolgd.
Le Pen heeft haar standpunt al bijgesteld met een voorlopig plan voor pensioenhervorming. Ze belooft nog steeds een lagere pensioenleeftijd, maar heeft strengere voorwaarden voor volledige uitkeringen en openheid voor individuele pensioenrekeningen gesignaleerd. Elke geloofwaardige centrumpartij-tegenstander zal deze tegenstrijdigheden waarschijnlijk benadrukken.
Naast de presidentsrace volgen investeerders het verdeelde politieke landschap in Frankrijk. Een winnaar zal mogelijk moeite hebben om een parlementaire meerderheid te behalen. Straatprotesten gaan door en het land heeft nog geen pre-verkiezingsbegroting goedgekeurd. Christopher Dembik van Pictet Asset Management merkte op dat weinig Fransen bereid zijn meer te werken en betwijfelde of de verkiezingen concrete fiscale oplossingen zullen opleveren.
Zowel Le Pen als Mélenchon hebben met hun uitgavenplannen de obligatiemarkten en Europese partners alarmerend. Veel Fransen delen die zorgen, maar missen een overtuigend alternatief uit het centrum. Het land staat voor meer dan een simpele keuze tussen twee onbekenden.
De politieke keuze die aan de kiezers wordt voorgelegd, is duidelijk nog lang niet definitief.
Een minderheid van de Fransen zegt bereid te zijn meer te werken… Het is twijfelachtig of deze verkiezingen echt concrete antwoorden zullen geven op fiscale vraagstukken.