President Luiz Inácio Lula da Silva wist in de slotfase nog een sterke opleving te realiseren en won de Braziliaanse presidentsverkiezingen, waarbij hij Flávio Bolsonaro versloeg en een conservatieve trend in Latijns-Amerika onderbrak. Het resultaat ging in tegen voorspellingen dat de 80-jarige leider het einde van zijn lange politieke loopbaan had bereikt.
Lula haalde 51 procent van de stemmen tegenover 49 procent voor Flávio Bolsonaro, volgens het Braziliaanse kiesgerecht met 73 procent van de stemmen geteld om 20:48 uur op zondag. Datafolha voorspelde de overwinning voor de zittende president. De verkiezing werd gekenmerkt door beschuldigingen van kiezersonderdrukking en een verlengde stemperiode, en eindigde met sterke steun van kiezers uit het noordoosten voor een van de belangrijkste critici van Trump-achtige politiek in de regio.
De overwinning markeert Lula’s terugkeer voor een vierde termijn en is een flinke tegenvaller voor de beweging die voormalig president Jair Bolsonaro opbouwde. Zijn oudste zoon had geprobeerd de populistische aanpak van de familie voort te zetten in het presidentiële paleis.
Als oudste president van Brazilië staat Lula nu voor de taak om de grootste economie van Latijns-Amerika te stabiliseren en intense polarisatie aan te pakken. De sociale samenhang blijft verdeeld tussen tegengestelde wereldbeelden: het zijne, gevormd door vakbondsactivisme, verzet tegen de dictatuur en kritiek op het Amerikaanse buitenlands beleid, versus het patriarchale conservatisme en de marktgerichte visie van zijn tegenstanders.
Belangrijke economische uitdagingen zijn onder meer oplopende tekorten en schulden die hoge rentetarieven in stand houden. De schuldenlast van huishoudens is gestegen, waarbij het aantal wanbetalingen op persoonlijke leningen het hoogste niveau in twintig jaar bereikte. Beleggers blijven voorzichtig over mogelijke beleidsveranderingen.
Hij denkt misschien dat hij een vrijbrief heeft gekregen, maar hij werd herkozen in een omgeving van institutionele kwetsbaarheid. Hij zal een coalitie moeten vormen, ook al stuurt zijn overwinning een sterk signaal naar de radicale rechterzijde, die zal moeten heroverwegen hoe zij opereert.
Lula reageerde op vroege tegenslagen door maatregelen te introduceren om de financiële druk op huishoudens te verlichten. Daaronder vielen uitgebreide gezinsuitkeringen via Bolsa Família, beperkingen op online gokken, een breed plan voor herfinanciering van consumentenschulden en de verstrekking van afslankbehandelingen via het openbare zorgstelsel. In de slotfase richtte hij zich op kiezers die in de eerste ronde niet stemden en probeerde hij onbesliste kiezers te overtuigen.
De loyaliteit van lageropgeleide supporters, vooral in het noordoosten, bleek doorslaggevend. “Het noordoosten gaat dit land weer redden,” voorspelde Antonio Avelino, een 73-jarige taxichauffeur in São Paulo, een week voor de stemming.
Zonder een duidelijke opvolger en met vragen over zijn leeftijd moet Lula snel de markten geruststellen over begrotingsdiscipline en tegelijk sociale programma’s beschermen. Tijdens zijn derde termijn daalde de werkloosheid tot 5,4 procent in juli en overtrof de groei die van de Verenigde Staten, naast verhogingen van het minimumloon en belastingaanpassingen ten gunste van lagere middeninkomens. Toch bereikten de goedkeuringscijfers historische dieptepunten omdat veel huishoudens weinig verlichting voelden van de inflatie.
Internationaal heeft Lula de nadruk gelegd op soevereiniteit en een vastberaden standpunt ingenomen tegen externe druk. Hij heeft zich ook gericht op regels voor de ontwikkeling van kritieke mineralen, waar Brazilië over grote zeldzame-aardereserves beschikt. Binnenlandse prioriteiten zijn onder meer hervormingen van de rechterlijke macht na schandalen rond Banco Master.
Twee comebacks hebben zijn veerkracht op de proef gesteld. Van deze termijn een blijvende erfenis maken vereist het aanpakken van diepgewortelde problemen die het potentieel van Brazilië al lang beperken.