Iranese actrice Golshifteh Farahani, Iraakse regisseur Halkawt Mustafa en verschillende Oekraïense filmprofessionals kwamen in Tallinn bijeen voor een openhartig gesprek over representatie, macht en waarheid in de cinema. De sessie, getiteld “Women, War and Witness: Cinema in Times of Global Crisis”, vond donderdag plaats tijdens Industry@Tallinn & Baltic Event op het 30e Tallinn Black Nights Film Festival.
Gemodererd door de Egyptische criticus Ahmed Shawky, met Farahani die op afstand meedeed, naast Mustafa, wiens film No Paradise If You Are Killed by a Woman het internationale Oscar-inzending van Irak is. Oekraïense producent Natalia Libet van 2Brave Productions, Mariia Vynogradova van de non-profitorganisatie Talented U en regisseur Ksenia Bugrimova namen ook deel.
Farahani beschreef hoe grote studio’s verhalen uit haar regio vaak door een smalle lens herschrijven. “Hollywood herschrijft de geschiedenis,” zei ze. Ze herinnerde eraan dat ze in de Verenigde Staten arriveerde tijdens het “axis of evil”-tijdperk en herhaaldelijk rollen kreeg aangeboden die te maken hadden met terrorisme of sensationele ondergrondse scènes. Die rollen weigeren werd, zo legde ze uit, een kwestie van persoonlijke integriteit en veiligheid voor haar vaderland.
We zijn slachtoffers van propaganda van beide kanten. Het is niet alleen één kant.
Mustafa deelde zijn eigen botsingen met westerse verwachtingen tijdens de ontwikkeling van een project over de man die Saddam Hoessein verborg. Studio’s drongen aan op een focus op de Amerikaanse gevangenbewaarders, waardoor hij het verhaal voltooide als de documentaire Hiding Saddam Hussein in Noorwegen. Voor zijn huidige speelfilm zeiden critici dat specifieke nationale vlaggen ontbraken, maar hij bleef trouw aan een persoonlijk, menselijk perspectief.
Hij vertelde dat hij veel tijd doorbracht met een echte vrouwelijke strijder om de persoon achter het wapen te begrijpen in plaats van haar te reduceren tot een symbool. “Het belangrijkste is om hen niet alleen als slachtoffer te tonen, maar als mens,” merkte Mustafa op.
Bugrimova betoogde dat vrouwelijke personages al decennia beperkt blijven, vaak als slachtoffers, moeders of figuren die medelijden verdienen, zelfs wanneer ze als soldaten worden getoond. Ze riep op tot verhalen waarin vrouwen gewoon kunnen verschijnen als uitgeputte of alledaagse individuen zonder constante symbolische lading.
De voortdurende oorlog voegt een extra laag toe, zei ze, omdat van Oekraïense filmmakers vaak wordt verwacht dat ze een hele nationale geschiedenis in één film persen. Daarentegen kunnen verhalen uit Groot-Brittannië of de Verenigde Staten zich richten op persoonlijke ervaringen zonder de volledige context van hun landen uit te leggen.
Het buitengewone komt voort uit het gewone. Wanneer je uit een land in oorlog komt zoals Oekraïne, word je de vertegenwoordiger van het land en mag je geen individu zijn.
Het panel sloot af met een gedeelde nadruk op morele helderheid en creatieve eerlijkheid bij het vertellen van verhalen uit conflictgebieden, vrij van zowel externe propaganda als reducerende stereotypen.