De Indonesische roepia is dit jaar uitgegroeid tot de zwakste belangrijke munt van Azië en is sinds eind 2024 sterk gedaald door toenemende ongerustheid bij beleggers over de fiscale koers van het land. De munt heeft deze dieptepunten niet meer bereikt sinds de Aziatische financiële crisis van 1997-98.
De daling komt voort uit onzekerheid over het economische beleid en de aandelenmarkt, versterkt door hogere energiekosten als gevolg van het conflict in Iran in een olie-importerende economie. Eind oktober was de roepia bijna 9 procent gedaald en halverwege november bereikte hij een nieuw dieptepunt van 18.289 ten opzichte van de dollar. Bank Indonesia en de regering hebben de steunmaatregelen geïntensiveerd, maar duurzame verlichting blijft uit.
De daling versnelde nadat Prabowo Subianto na de verkiezingen van 2024 aantrad als president. Hij voerde campagne met een uitgebreid sociaal welzijnsprogramma om de economische groei te stimuleren. De markten begonnen te twijfelen aan de financiering van de belangrijkste initiatieven, waaronder een gratis-lunchprogramma van 15 miljard dollar, ongeveer 80.000 dorpscoöperaties en de bouw van drie miljoen woningen voor lage-inkomensgezinnen, zonder de wettelijke begrotingstekortgrens van 3 procent van het bbp te overschrijden.
Verwachtingen van hogere leningen wekten angst voor fiscale discipline en schuldhoudbaarheid, wat leidde tot kapitaalvlucht. Het conflict in Iran verhoogde de druk door de olieprijzen en de kosten van brandstofsubsidies op te drijven. Extra maatregelen, zoals directe overheidscontrole over bepaalde grondstofexporten aangekondigd in mei en uitgebreider parlementair toezicht op de centrale bank in juni, deden opnieuw vragen rijzen over beleidsvoorspelbaarheid en institutionele onafhankelijkheid.
Leiderschapswisselingen versterkten de ongerustheid. Bank Indonesia-gouverneur Perry Warjiyo trad in juli af na gerapporteerde botsingen over het monetaire beleid, terwijl minister van Financiën Purbaya Yudhi Sadewa door de president werd ontslagen. Ratingbureaus Moody's en Fitch pasten hun vooruitzichten voor de Indonesische kredietrating aan naar negatief, en indexaanbieder MSCI signaleerde een mogelijke herclassificatie van de aandelenmarkt, wat verdere uitstroom dreigt te veroorzaken.
Een zwakkere roepia levert duidelijke voordelen op voor exporteurs van steenkool, palmolie en nikkel die in dollars verdienen, wat de inkomsten in lokale valuta en de overheidsinkomsten uit royalty's en belastingen verhoogt. Deze voordelen zijn echter geconcentreerd. Veel fabrikanten zijn afhankelijk van geïmporteerde machines, componenten en brandstof, waardoor hogere kosten snel de concurrentiepositie aantasten en bredere prijsdruk veroorzaken.
Uiteindelijk dragen consumenten een groot deel van de last, omdat bedrijven de hogere kosten doorberekenen en de inflatie voor voedsel en brandstof stijgt. De koopkracht van huishoudens daalt en de consumentenbestedingen, de belangrijkste motor van de groei, komen onder druk te staan. Beleidsmakers staan daarom onder druk om de munt te verdedigen, ook al beperken de kracht van de dollar wereldwijd en kapitaalvlucht hun opties.
De nieuwe Bank Indonesia-gouverneur Destry Damayanti, die in september aantrad, heeft stabiliteit van de munt tot topprioriteit gemaakt. De centrale bank heeft de hedgingkosten voor beleggers en buitenlandse bedrijven met roepia-activa verlaagd. In november verhoogde zij de beleidsrente om de munt te ondersteunen.
De regering heeft de regels aangescherpt die exporteurs van natuurlijke grondstoffen verplichten een deel van hun valutawinsten onshore aan te houden. In november verhoogde zij ook het aandeel van die inkomsten dat in roepia kan worden omgezet van 50 procent naar maximaal 100 procent, om het binnenlandse dollaraanbod te vergroten.
Analisten van Citigroup en Australia & New Zealand Banking Group merken op dat maatregelen van de centrale bank alleen mogelijk onvoldoende zijn als de zorgen van beleggers over het fiscale beheer aanhouden. Meer duidelijkheid over de uitgavenplannen en stappen om de markttransparantie te verbeteren worden gezien als essentieel om het vertrouwen te herstellen.
Aanhoudende zwakte kan de verkoop van Indonesische activa door buitenlandse beleggers in stand houden, omdat valutaverliezen het totale rendement verlagen. De inflatie kan boven de doelstelling uitkomen, met zichtbare effecten die al optreden: de prijzen van niet-gesubsidieerde benzine bij staatsretailer PT Pertamina Patra Niaga stegen sterk en kleine bedrijven melden hogere kosten voor geïmporteerde materialen. Tempeh-producenten hebben de productie teruggeschroefd omdat de sojaprijzen stegen. Verdere renteverhogingen zouden de leenkosten opdrijven en het risico lopen de economie te vertragen terwijl de overheid mikt op 6 procent groei.