Het Internationaal Gerechtshof heeft donderdag een historisch vonnis gewezen en geoordeeld dat Myanmar verantwoordelijk is voor genocide tegen de Rohingya. Dit is de eerste keer dat het hoogste gerechtshof van de VN een staat schuldig verklaart aan dit misdrijf, met gevolgen voor internationale juridische procedures wereldwijd.
De uitspraak somt een reeks systematische misdaden op die het leger tegen de overwegend islamitische minderheid heeft gepleegd. Daarbij horen georganiseerde campagnes van haatzaaiende taal, massamoorden, wijdverbreid seksueel geweld, gedwongen uitzettingen, het platbranden van hele dorpen, het weghalen van kinderen bij hun families en beleid om geboorten binnen de gemeenschap te voorkomen.
Deze bevindingen versterken de oproepen tot onmiddellijke maatregelen om lopende misstanden te stoppen en compensatie te verkrijgen voor de slachtoffers. De beslissing spoort landen ook aan hun economische en diplomatieke betrekkingen met Myanmar te herzien in plaats van het land te herintegreren in regionale fora zoals ASEAN.
Bijna negen jaar geleden doodde het leger minstens 10.000 Rohingya en dreef meer dan 700.000 anderen naar Bangladesh. Zeven jaar geleden begon het West-Afrikaanse land Gambia de procedure bij het hof, met beschuldigingen van schendingen van het Genocideverdrag.
Myanmar hield vol dat de operaties een legitieme reactie waren op militante aanvallen door Rohingya-groepen en geen genocidale bedoeling hadden. Min Aung Hlaing, die het leger leidde tijdens de gebeurtenissen en later de rol van civiel president op zich nam na de staatsgreep, blijft pogingen ondernemen om internationale acceptatie te krijgen terwijl hij onder druk staat om het aanhoudende burgerconflict te beëindigen.
Verschillende landen, waaronder België samen met het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Nederland, sloten zich aan bij de zaak als interveniënten. Voormalig rechter van het Internationaal Strafhof Christine Van den Wyngaert benadrukte dat deze staten, allemaal partijen bij het Genocideverdrag, een direct belang hebben bij de interpretatie van het misdrijf.
Als Myanmar niet meewerkt, kan Gambia de zaak voorleggen aan de VN-Veiligheidsraad, hoewel veto’s van permanente leden zoals China en Rusland een obstakel blijven. Beide landen hebben de junta gesteund met wapenleveranties en strategische manoeuvres in de burgeroorlog.
UN High Commissioner for Human Rights Volker Türk heeft herhaaldelijk opgeroepen tot een verwijzing van de situatie naar het Internationaal Strafhof door de Veiligheidsraad. Parallelle initiatieven zoeken naar verantwoording via nationale rechtbanken in derde landen.
Een vaststelling dat Myanmar het verdrag heeft geschonden zou een historische stap zijn richting verantwoording. Maar het zou op zichzelf ons niet naar huis terugbrengen, ons burgerschap herstellen, onze etnische identiteit erkennen of de systemen ontmantelen die genocide mogelijk maakten.
De procedure heeft al verduidelijkt wie het Genocideverdrag mag handhaven en benadrukte het belang van voorlopige maatregelen om verdere schade tijdens de rechtszaak te voorkomen. Voor de ongeveer 1,2 miljoen Rohingya-vluchtelingen in Bangladesh en degenen die nog in Myanmar verblijven, brengt het vonnis gematigde hoop dat de vervolging uiteindelijk ophoudt en het biedt richting voor hoe soortgelijke wreedheden in de toekomst worden aangepakt.