Twee jaar nadat IDFA opende met een film die onderzocht of kunstmatige intelligentie een documentaire in de stijl van Werner Herzog kon genereren, keerde het festival terug naar het onderwerp met een speciale industriesessie over de groeiende rol van de technologie in non-fictiefilms.
De houding is milder geworden sinds de eerste controverse. Filmmakers erkennen steeds vaker dat ze AI-tools gebruiken en sommigen dragen zelfs materiaal aan om de systemen te trainen. Regisseur Ava DuVernay onthulde onlangs dat ze de technologie in haar Netflix-documentaire "14th" gebruikte om historische foto's uit het publieke domein te animeren.
De sessie met de titel "Is AI Stealing My Documentary?" bracht rechtenexperts en archiefspecialisten samen om de praktische realiteit te bespreken. Wendy Bernfield, CEO van Rights Stuff, beschreef hoe AI-systemen al meer dan drie jaar online content scrapen voor trainingsdata, vaak zonder medeweten van de makers.
Het lijkt bijna op de beginjaren van YouTube. AI volgt dat pad.
Bernfield legde uit dat AI-aggregatieplatforms nu outputs van meerdere modellen combineren. Ze besteedde maanden aan het doornemen van contracten en ontdekte dat er maar weinig sterke bescherming boden voor rechthebbenden. Slechts een handvol van de ongeveer vijftien beschikbare aggregators richt zich op archiefbeelden en bevat ingebouwde waarborgen, al gaan die gepaard met lagere licentievergoedingen.
Elizabeth Klinck, archiefproducent bij E Klinck Research, meldt wekelijks vragen van filmmakers van wie AI-bedrijven materiaal willen overnemen. Ze adviseerde cliënten contracten zorgvuldig te controleren op opt-outclausules met betrekking tot trainingsdata en noemde een Canadese filmmaker die maanden onderhandelde over een opt-outvenster van vijf dagen.
Als je materiaal gebruikt dat afkomstig is van archief, kan dat problemen opleveren voor je errors and omissions-verzekering. Het kan ook problemen opleveren bij je auteursrechtelijke clearances.
Esther Van Messel, CEO van First Hand Films, ontvangt eveneens wekelijks verzoeken voor catalogusmateriaal. Terwijl de eerste belangstelling uitging naar bulk mainstream-content, ziet zij waarde in het leveren van divers materiaal om biases in huidige AI-modellen aan te pakken, met name rond gender en representatie.
Bernfield merkte op dat de markt verschuift naar het betalen van meer voor kleinere, zorgvuldig samengestelde selecties. Niche-materiaal, waaronder verhalen met ondervertegenwoordigde groepen, wint aan waarde nu bedrijven streven naar bredere representatie buiten mainstreamonderwerpen.
De belangstelling van AI voor archiefcontent zorgt ervoor dat platforms de vrije toegang beperken. Bernfield wees erop dat sites als Archive.org en bibliotheken de voorwaarden hebben aangescherpt, terwijl media zoals The Guardian materiaal hebben verwijderd om herhaald scrapen te voorkomen.
Klinck waarschuwde dat het archiefonderzoekersberoep kan verschuiven naar authenticatiewerk, met nieuwe vacatures die al zoeken naar mensen die AI-gegenereerd materiaal verifiëren. Ze noemde de verandering een bedreiging voor zowel de integriteit van archieven als de beschikbaarheid van authentiek beeldmateriaal.
De sprekers erkenden bredere ethische vragen rond gevoelige persoonlijke content en milieu-impact, maar richtten zich op concrete stappen die rechthebbenden kunnen nemen om misbruik van hun werk te beperken.