Christopher Nolans The Odyssey weerspiegelt Oppenheimer via thema's van schuld en berouw

De regisseur herschept de oude mythe als een realistisch verhaal over persoonlijke kwelling en creëert onverwachte banden met zijn geprezen biopic

Een screening van The Odyssey verlaten zonder geraakt te zijn, is zeldzaam. Sommige kijkers zien het als een scherpe breuk in het oeuvre van Christopher Nolan, maar de film zet juist een lang bestaande aanpak voort: bekende verhalen vertalen naar realisme. Die kwaliteit heeft vergelijkingen opgeroepen met zijn eerdere succes Oppenheimer, en de verbanden blijken dieper te gaan dan de oppervlakkige verschillen doen vermoeden.

Schuld verbindt mythische held en atoomwetenschapper

Op het eerste gezicht lijken Odysseus en J. Robert Oppenheimer werelden van elkaar verwijderd. De een behoort tot de oude legende, de ander bepaalde de moderne geschiedenis met de atoombom. Nolan verbindt hen via het universele gewicht van berouw. Beide mannen eindigen hun verhaal als veranderde versies van hetzelfde archetype, bepaald door daden die ze niet meer kunnen terugdraaien.

Homer portretteerde Odysseus als slim en zelfverzekerd. Nolan toont een andere figuur die de nasleep van de Trojaanse Oorlog voortdurend onder ogen moet zien. De thuisreis wordt een reeks ontmoetingen die hem dwingen zijn keuzes opnieuw te beleven, zonder de macht om ze te veranderen.

Oppenheimer volgt een parallel pad. Gedreven door wetenschappelijke ambitie bereikt hij zijn doel, maar moet daarna de menselijke tol ervan onder ogen zien. Net als Nolans Odysseus gaat hij van schepper naar criticus en blijft hij voor altijd getekend door de gevolgen van zijn werk.

Fantasie als lens voor innerlijk conflict

Nolan plaatst het verhaal in een periode van schijnbare magie, waarmee hij aangeeft dat de bovennatuurlijke elementen de psychologische toestand van Odysseus weerspiegelen. Visioenen zoals Athena die verschijnt als een gedode Trojaanse priesteres laten zien hoe zijn tactische successen hem blijven achtervolgen. De regisseur hanteert dezelfde realistische benadering die hij eerder toepaste op Batman: hij schrapt het spektakel om de emotionele waarheid centraal te stellen.

Tegen het einde blijkt elk schijnbaar magisch moment terug te voeren op schuld. Odysseus probeert boete te doen, te vergeten of hogere wetten te trotseren, maar de last blijft. Hetzelfde geldt voor Oppenheimer zodra zijn creatie de wereld in is.

Nolan wisselt archetypische rollen tussen de twee figuren

Beide films onderzoeken het vermogen van de mens tot zelfvernietiging. Nolan keert de verwachte rollen om: de legendarische krijger wordt een gewone man die gebukt gaat onder echte emoties, terwijl de historische wetenschapper mythische proporties aanneemt. Het verhaal van Oppenheimer bevat expliciete parallellen met Prometheus, de figuur die vuur bracht aan de mensheid, waarna het conflict aanwakkerde.

Odysseus verliest het goddelijke kader van het originele epos. Wat overblijft is een diep menselijk verslag van berouw en veerkracht. De twee personages functioneren zo als complementaire kanten van één idee, waarbij ze elkaar verhelderen.

The Odyssey draait momenteel in de bioscoop. Oppenheimer is te streamen op Prime Video.